<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="hi">
	<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80</id>
	<title>Bharatkosh - सदस्य द्वारा योगदान [hi]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80"/>
	<updated>2026-05-24T14:54:29Z</updated>
	<subtitle>सदस्य द्वारा योगदान</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.41.1</generator>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235812</id>
		<title>साँचा:बारहवीं लोकसभा सांसद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235812"/>
		<updated>2011-11-22T11:56:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Navbox&lt;br /&gt;
|name=बारहवीं लोकसभा सांसद&lt;br /&gt;
|title =[[:श्रेणी:बारहवीं लोकसभा सांसद|बारहवीं लोकसभा सांसद]]&lt;br /&gt;
|titlestyle =background:#d3ceea;&lt;br /&gt;
|groupstyle =background:#dac0fa;&lt;br /&gt;
|liststyle =padding-left:5px; padding-right:5px; background:#ece8fa; text-align:left&lt;br /&gt;
|listpadding=0.5em 0em;&lt;br /&gt;
|image=[[चित्र:Sansad-Bhawan.jpg|right|50px|संसद भवन, दिल्ली]]&lt;br /&gt;
|imagestyle=background:#ece8fa;&lt;br /&gt;
|imageleft =&lt;br /&gt;
|imageleftstyle=&lt;br /&gt;
|style =&lt;br /&gt;
|basestyle= &lt;br /&gt;
|navbar=&lt;br /&gt;
|above=&lt;br /&gt;
|abovestyle=&lt;br /&gt;
|state=&amp;lt;includeonly&amp;gt;uncollapsed&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&lt;br /&gt;
|oddstyle=&lt;br /&gt;
|evenstyle=&lt;br /&gt;
|group1 =&lt;br /&gt;
|group1style=&lt;br /&gt;
|list1 = &lt;br /&gt;
[[अनंत कुमार]] '''·'''  [[अमरीक सिंह अलीवाल]] '''·'''  [[अशोक अर्गल]] '''·'''  [[आदित्यनाथ]] '''·'''  [[आनन्द मोहन]] '''·'''   [[ई. अहमद]] '''·'''   [[उदय लाल आजना]] '''·'''  [[एस. गंगाधर]] '''·'''  [[कमलनाथ]] '''·'''  [[कल्लप्पा बाबूराव आवाडे]] '''·'''  [[जम्ब्रु मंगलु कहांडोले]] '''·'''  [[तारिक अनवर]] '''·'''  [[धानजी सीताराम अहिरे]] '''·'''  [[धीरेन्द्र अग्रवाल]] '''·'''  [[पुष्पदान शंभुदान गढ़वी]] '''·'''  [[प्रसन्न आचार्य]] '''·'''  [[प्रो.जोगेन्द्र कवाडे]] '''·'''  [[बलीराम कश्यप]] '''·'''  [[बसुदेव आचार्य]] '''·'''  [[भुवनेश्वर कालिता]] '''·'''  [[मीरा कुमार]] '''·'''  [[राजेन्द्र अग्निहोत्री]] '''·'''   [[रामपाल उपाध्याय]] '''·'''   [[लाल कृष्ण आडवाणी]] '''·'''   [[शीश राम ओला]] '''·'''   [[शैलेन्द्र कुमार]] '''·'''   [[साई प्रताप अन्नाय्यागरी]] '''·'''  [[विजय कृष्ण हांडिक]] '''·''' [[सुशील कुमार सिंह]] '''·'''  [[गुरुदास कामत]] '''·'''  [[ए. गणेशमूर्ति]] '''·'''  [[मेनका गाँधी]] '''·'''  [[अनंत कुमार हेगड़े]] '''·'''  [[पवन सिंह घाटोवार]] '''·'''  [[पी. सी. चाको]] '''·''' [[चिन्ता मोहन]] '''·'''  [[पलानीअप्पन चिदम्बरम]] '''·''' [[रमेश चंदप्पा जीगाजीनागी]] '''·''' [[मुरली मनोहर जोशी]] '''·''' [[राम चन्द्र डोम]] '''·''' [[जयनारायण प्रसाद निषाद]] '''·''' [[लक्ष्मी पनबाका]] '''·''' [[कबीन्द्र पुरकायस्थ]] '''·'''   [[एस. एस. पलानीमनिक्कम]] '''·''' [[रघुवंश प्रसाद सिंह]] '''·''' [[यशवंत सिन्हा]] '''·''' [[फ्रांसिस्को सारदीना]] '''·''' [[सुषमा स्वराज]] '''·''' [[शरद चन्द्र गोविन्दराव पवार]]  '''·''' [[प्रसन्न कुमार पाटसाणी]] '''·''' [[तथागत सत्पथी]] '''·''' [[हरिन पाठक]] '''·''' [[अर्जुन चरण सेठी]] '''·''' [[रवीन्द्र कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[वीरेन्द्र कुमार]] '''·''' [[सोहन पोटाई]] '''·''' [[शफीकुर्रहमान बर्क]] '''·''' [[मुकुल बालकृष्ण वासनिक]] '''·''' [[मनसुखभाई ड़ी. वसावा]] '''·''' [[बेनी प्रसाद वर्मा]] '''·''' [[ऊषा वर्मा]] '''·''' [[सानछुमा खुंगुर बैसीमुथियारी]] '''·''' [[धनपाल वेणुगोपाल]] '''·''' [[भजनलाल]] '''·''' [[लालू प्रसाद]] '''·''' [[बाजू बन रियान]] '''·''' [[सांबासिया रायापति राव]]  '''·''' [[कांति लाल भूरिया]] '''·''' [[इंद्रजीत सिंह राव]] '''·''' [[सदाशिवराव दादोबा मंडलिक]] &lt;br /&gt;
|list1style=&lt;br /&gt;
|group2 =&lt;br /&gt;
|group2style=&lt;br /&gt;
|list2 =&lt;br /&gt;
|group3=&lt;br /&gt;
|group3style=&lt;br /&gt;
|list3=&lt;br /&gt;
|list3style= &lt;br /&gt;
|group4=&lt;br /&gt;
|group4style=&lt;br /&gt;
|list4=&lt;br /&gt;
|list4style=&lt;br /&gt;
|group5=&lt;br /&gt;
|group5style=&lt;br /&gt;
|list5 =&lt;br /&gt;
|list5style=&lt;br /&gt;
|group6=&lt;br /&gt;
|group6style=&lt;br /&gt;
|list6=&lt;br /&gt;
|list6style=&lt;br /&gt;
|group7=&lt;br /&gt;
|group7style=&lt;br /&gt;
|list7=&lt;br /&gt;
|list7style=&lt;br /&gt;
|group8=&lt;br /&gt;
|group8style=&lt;br /&gt;
|list8=&lt;br /&gt;
|list8style=&lt;br /&gt;
|group9=&lt;br /&gt;
|group9style=&lt;br /&gt;
|list9=&lt;br /&gt;
|list9style=&lt;br /&gt;
|group10=&lt;br /&gt;
|group10style=&lt;br /&gt;
|list10 =&lt;br /&gt;
|list10style=&lt;br /&gt;
|group11=&lt;br /&gt;
|group11style=&lt;br /&gt;
|list11=&lt;br /&gt;
|list11style=&lt;br /&gt;
|group12=&lt;br /&gt;
|group12style=&lt;br /&gt;
|list12=&lt;br /&gt;
|list12style=&lt;br /&gt;
|group13=&lt;br /&gt;
|group13style=&lt;br /&gt;
|list13=&lt;br /&gt;
|list13style=&lt;br /&gt;
|group14=&lt;br /&gt;
|group14style=&lt;br /&gt;
|list14=&lt;br /&gt;
|list14style=&lt;br /&gt;
|group15=&lt;br /&gt;
|group15style=&lt;br /&gt;
|list15 =&lt;br /&gt;
|list15style=&lt;br /&gt;
|group16=&lt;br /&gt;
|group16style=&lt;br /&gt;
|list16=&lt;br /&gt;
|list16style=&lt;br /&gt;
|group17=&lt;br /&gt;
|group17style=&lt;br /&gt;
|list17=&lt;br /&gt;
|list17style=&lt;br /&gt;
|group18=&lt;br /&gt;
|group18style=&lt;br /&gt;
|list18=&lt;br /&gt;
|list18style=&lt;br /&gt;
|group19=&lt;br /&gt;
|list19=&lt;br /&gt;
|group20=&lt;br /&gt;
|list20=&lt;br /&gt;
|below=&lt;br /&gt;
|belowstyle=&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;noinclude&amp;gt;[[Category:लोकसभा सांसद के साँचे]]&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%A4%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235811</id>
		<title>साँचा:तेरहवीं लोकसभा सांसद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%A4%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235811"/>
		<updated>2011-11-22T11:56:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Navbox&lt;br /&gt;
|name=तेरहवीं लोकसभा सांसद&lt;br /&gt;
|title =[[:श्रेणी:तेरहवीं लोकसभा सांसद|तेरहवीं लोकसभा सांसद]]&lt;br /&gt;
|titlestyle =background:#95d2e7;&lt;br /&gt;
|groupstyle =background:#dac0fa;&lt;br /&gt;
|liststyle =padding-left:5px; padding-right:5px; background:#ddf1f8; text-align:left&lt;br /&gt;
|listpadding=0.5em 0em;&lt;br /&gt;
|image=[[चित्र:Sansad-Bhawan.jpg|right|70px|संसद भवन, दिल्ली]]&lt;br /&gt;
|imagestyle=background:#ddf1f8;&lt;br /&gt;
|imageleft =&lt;br /&gt;
|imageleftstyle=&lt;br /&gt;
|style =&lt;br /&gt;
|basestyle= &lt;br /&gt;
|navbar=&lt;br /&gt;
|above=&lt;br /&gt;
|abovestyle=&lt;br /&gt;
|state=&amp;lt;includeonly&amp;gt;uncollapsed&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&lt;br /&gt;
|oddstyle=&lt;br /&gt;
|evenstyle=&lt;br /&gt;
|group1 =&lt;br /&gt;
|group1style=&lt;br /&gt;
|list1 = &lt;br /&gt;
[[अनंत कुमार]] '''·''' [[अनिता आर्य]] '''·'''  [[अशोक अर्गल]] '''·'''  [[आदित्यनाथ]] '''·'''  [[आदिशंकर]] '''·'''  [[आनन्दराव अडसूल]] '''·''' [[ई. अहमद]] '''·'''   [[कमलनाथ]] '''·''' [[कीर्ति झा आज़ाद]] '''·'''  [[के. के. कलिअप्पन]] '''·'''  [[दाउद अहमद]] '''·''' [[पुष्पदान शंभुदान गढ़वी]] '''·''' [[प्रसन्न आचार्य]] '''·'''  [[बलीराम कश्यप]] '''·''' [[बसुदेव आचार्य]] '''·'''  [[बृजलाल खाबरी]] '''·'''  [[माग्रेट आल्वा]] '''·'''  [[रमाकांत सोयरू आंग्ले]] '''·'''  [[रामसिंह कस्वां]] '''·''' [[लाल कृष्ण आडवाणी]] '''·''' [[विजया कुमारी गंती]] '''·'''  [[शीश राम ओला]] '''·'''  [[श्रीनिवासुलु कानवा]] '''·'''  [[विजय कृष्ण हांडिक]] '''·'''  [[सैयद शाहनवाज हुसैन]] '''·''' [[शिबु सोरेन]] '''·'''  [[कोडिकुन्नील सुरेश]] '''·''' [[चन्द्रकांत भाऊराव खैर]] '''·'''  [[सुखेन्द्र रेड्डी गुथा]] '''·''' [[दिलीपकुमार मनसुखलाल गाँधी]] '''·'''  [[मेनका गाँधी]] '''·'''  [[भावना पाटील सुर्वे गवली]] '''·'''  [[दीप गोगोई]] '''·'''  [[राजेन गोहेन]] '''·'''  [[पवन सिंह घाटोवार]] '''·''' [[विजया चक्रवर्ती]] '''·'''  [[अधीर रंजन चौधरी]] '''·''' [[निखिल कुमार चौधरी]] '''·''' [[संतोष चौधरी]] '''·''' [[एस. जगतरक्षकन]] '''·''' [[एम. जगन्नाथ]] '''·''' [[श्रीप्रकाश जायसवाल]] '''·''' [[रमेश चंदप्पा जीगाजीनागी]] '''·''' [[मुरली मनोहर जोशी]] '''·''' [[राम चन्द्र डोम]] '''·''' [[रावसाहेब पाटील दानवे]] '''·''' [[श्रीपाद येसो नाईक]] '''·''' [[जयनारायण प्रसाद निषाद]] '''·''' [[राधा मोहन सिंह]] '''·''' [[एस. एस. पलानीमनिक्कम]] '''·''' [[राजकुमारी रत्ना सिंह]] '''·''' [[रघुवंश प्रसाद सिंह]] '''·''' [[अजित सिंह]] '''·''' [[यशवंत सिन्हा]] '''·''' [[ज्योतिरादित्य माधराव सिंधिया]] '''·''' [[विष्णु देव साय]] '''·''' [[शरद चन्द्र गोविन्दराव पवार]]  '''·''' [[प्रसन्न कुमार पाटसाणी]] '''·''' [[हरिन पाठक]] '''·''' [[अर्जुन चरण सेठी]] '''·''' [[रवीन्द्र कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[तूफ़ानी सरोज]] '''·''' [[वीरेन्द्र कुमार]] '''·''' [[सोहन पोटाई]] '''·''' [[ए. के. एस. विजयन]] '''·''' [[मनसुखभाई ड़ी. वसावा]] '''·''' [[बलिराम]] '''·''' [[गंगासान्द्रा सिडप्पा बसवराज]] '''·''' [[बेनी प्रसाद वर्मा]] '''·''' [[पवन कुमार बंसल]] '''·''' [[सानछुमा खुंगुर बैसीमुथियारी]] '''·''' [[धनपाल वेणुगोपाल]] '''·''' [[ताराचंद भगोरा]] '''·''' [[कांति लाल भूरिया]] '''·''' [[सदाशिवराव दादोबा मंडलिक]] &lt;br /&gt;
|list1style=&lt;br /&gt;
|group2 =&lt;br /&gt;
|group2style=&lt;br /&gt;
|list2 =&lt;br /&gt;
|group3=&lt;br /&gt;
|group3style=&lt;br /&gt;
|list3=&lt;br /&gt;
|list3style= &lt;br /&gt;
|group4=&lt;br /&gt;
|group4style=&lt;br /&gt;
|list4=&lt;br /&gt;
|list4style=&lt;br /&gt;
|group5=&lt;br /&gt;
|group5style=&lt;br /&gt;
|list5 =&lt;br /&gt;
|list5style=&lt;br /&gt;
|group6=&lt;br /&gt;
|group6style=&lt;br /&gt;
|list6=&lt;br /&gt;
|list6style=&lt;br /&gt;
|group7=&lt;br /&gt;
|group7style=&lt;br /&gt;
|list7=&lt;br /&gt;
|list7style=&lt;br /&gt;
|group8=&lt;br /&gt;
|group8style=&lt;br /&gt;
|list8=&lt;br /&gt;
|list8style=&lt;br /&gt;
|group9=&lt;br /&gt;
|group9style=&lt;br /&gt;
|list9=&lt;br /&gt;
|list9style=&lt;br /&gt;
|group10=&lt;br /&gt;
|group10style=&lt;br /&gt;
|list10 =&lt;br /&gt;
|list10style=&lt;br /&gt;
|group11=&lt;br /&gt;
|group11style=&lt;br /&gt;
|list11=&lt;br /&gt;
|list11style=&lt;br /&gt;
|group12=&lt;br /&gt;
|group12style=&lt;br /&gt;
|list12=&lt;br /&gt;
|list12style=&lt;br /&gt;
|group13=&lt;br /&gt;
|group13style=&lt;br /&gt;
|list13=&lt;br /&gt;
|list13style=&lt;br /&gt;
|group14=&lt;br /&gt;
|group14style=&lt;br /&gt;
|list14=&lt;br /&gt;
|list14style=&lt;br /&gt;
|group15=&lt;br /&gt;
|group15style=&lt;br /&gt;
|list15 =&lt;br /&gt;
|list15style=&lt;br /&gt;
|group16=&lt;br /&gt;
|group16style=&lt;br /&gt;
|list16=&lt;br /&gt;
|list16style=&lt;br /&gt;
|group17=&lt;br /&gt;
|group17style=&lt;br /&gt;
|list17=&lt;br /&gt;
|list17style=&lt;br /&gt;
|group18=&lt;br /&gt;
|group18style=&lt;br /&gt;
|list18=&lt;br /&gt;
|list18style=&lt;br /&gt;
|group19=&lt;br /&gt;
|list19=&lt;br /&gt;
|group20=&lt;br /&gt;
|list20=&lt;br /&gt;
|below=&lt;br /&gt;
|belowstyle=&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;noinclude&amp;gt;[[Category:लोकसभा सांसद के साँचे]]&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235809</id>
		<title>साँचा:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=235809"/>
		<updated>2011-11-22T11:54:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Navbox&lt;br /&gt;
|name=पंद्रहवीं लोकसभा सांसद&lt;br /&gt;
|title =[[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं लोकसभा सांसद]]&lt;br /&gt;
|titlestyle =background:#a9dec1;&lt;br /&gt;
|groupstyle =background:#dac0fa;&lt;br /&gt;
|liststyle =padding-left:5px; padding-right:5px; background:#d5f1e1; text-align:left&lt;br /&gt;
|listpadding=0.5em 0em;&lt;br /&gt;
|image=&lt;br /&gt;
|imagestyle=background:#d5f1e1; &lt;br /&gt;
|imageleft =&lt;br /&gt;
|imageleftstyle=&lt;br /&gt;
|style =&lt;br /&gt;
|basestyle= &lt;br /&gt;
|navbar=&lt;br /&gt;
|above=&lt;br /&gt;
|abovestyle=&lt;br /&gt;
|state=&amp;lt;includeonly&amp;gt;uncollapsed&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&lt;br /&gt;
|oddstyle=&lt;br /&gt;
|evenstyle=&lt;br /&gt;
|group1 =&lt;br /&gt;
|group1style=&lt;br /&gt;
|list1 = &lt;br /&gt;
[[अज़हरुद्दीन मोहम्मद]] '''·'''  [[अनंत कुमार]] '''·'''  [[अशोक अर्गल]] '''·'''  [[असादूद्दीन ओवेसी]] '''·'''  [[आदित्यनाथ]] '''·'''  [[आदिशंकर]] '''·'''  [[आनन्दराव अडसूल]] '''·'''  [[ई. अहमद]] '''·'''  [[एंटो एंटोनी]] '''·'''  [[एम. के. अलागिरि]] '''·'''  [[एस. अलागिरि]] '''·'''  [[कमलनाथ]] '''·'''  [[कीर्ति झा आज़ाद]] '''·'''  [[के. मुरुगेसन आनंदन]] '''·'''  [[कौशलेन्द्र कुमार]] '''·'''  [[घनश्याम अनुरागी]] '''·'''  [[चन्द्रेश कुमारी कटोच]] '''·'''  [[जय प्रकाश अग्रवाल]] '''·'''  [[जे.एम. आरुन रशीद]] '''·'''  [[टी.के.एस. इलेंगोवन]] '''·'''  [[नलिन कुमार कटील]] '''·'''  [[नारनभाई कछाड़िया]] '''·'''  [[नारायण सिंह अम्लाबे]] '''·'''  [[निनोंग ईरींग]] '''·'''  [[पी. कुमार]] '''·'''  [[प्रवीण सिंह ऐरन]] '''·'''  [[प्रेमदास कथीरिया]] '''·'''  [[फ़ारूक़ अब्दुल्ला, डॉ.|फ़ारूक़ अब्दुल्ला]] '''·'''  [[बदरुद्दीन अजमल]] '''·'''  [[बसुदेव आचार्य]] '''·'''  [[बिरेन सिंह इंग्ती]] '''·'''  [[महिन्द्र सिंह केपी]] '''·'''  [[मीरा कुमार]] '''·'''  [[रतन सिंह अजनाला, डॉ.|रतन सिंह अजनाला]] '''·'''  [[रमेश कुमार]] '''·'''  [[रहमान अब्दुल]] '''·'''  [[राजेन्द्र अग्रवाल]] '''·'''  [[लाल कृष्ण आडवाणी]] '''·'''  [[लाल चंद कटारिया]] '''·'''  [[विश्व मोहन कुमार]] '''·'''  [[शिवकुमार उदासी]] '''·'''  [[शिवाजी अधलराव पाटील]] '''·'''  [[शिशिर कुमार अधिकारी]] '''·'''  [[शीश राम ओला]] '''·'''  [[शेख नूरुल इस्लाम]] '''·'''  [[शैलेन्द्र कुमार]] '''·'''  [[श्रीनिवासुलु कानवा]] '''·'''  [[साई प्रताप अन्नाय्यागरी]] '''·'''  [[सीमा उपाध्याय]] '''·'''  [[सुरेश चनबसप्पा अंगड़ी]] '''·'''  [[सुल्तान अहमद]] '''·'''  [[सुवेन्दु अधिकारी]] '''·'''  [[हंसराज गंगारामजी अहीर]] '''·'''  [[पुतुल कुमारी]] '''·'''  [[विजय कृष्ण हांडिक]] '''·'''  [[पी. करुणाकरन]] '''·'''  [[एन. पीतांबर कुरुप]] '''·''' [[सैयद शाहनवाज हुसैन]] '''·'''  [[इस्माइल हुसैन]] '''·'''  [[अब्दुल मन्नान हुसैन]] '''·'''  [[मोनाजिर हसन]] '''·'''  [[कपिल मुनि करवारिया]] '''·'''  [[डेविडसन जे. हेलेन]] '''·'''  [[सुचारू रंजन हलदर]] '''·'''  [[सब्बम हरि]] '''·'''  [[कैसर जहाँ]] '''·''' [[जी. वी. हर्ष कुमार]] '''·'''  [[दीपेंद्र सिंह हुड्डा]] '''·'''  [[महेश्वर हजारी]] '''·'''  [[शेख सैदुल हक]] '''·'''  [[अनंत कुमार हेगड़े]] '''·'''  [[हसन बेगम तबस्सुम]] '''·'''  [[मकनसिंह सोलंकी]] '''·'''  [[भरतसिंह माधवसिंह सोलंकी]] '''·'''  [[सुरेश कलमाड़ी]] '''·'''  [[वीरेन्द्र कश्यप]] '''·'''  [[एम. कृष्णास्वामी]] '''·'''  [[रामसिंह कस्वां]] '''·'''  [[बापीराजू कानूमुरी]] '''·'''  [[गुरुदास कामत]] '''·'''  [[कुपारानी किल्ली]] '''·'''  [[कमल किशोर]] '''·'''  [[मधु कोड़ा]] '''·'''  [[कोडिकुन्नील सुरेश]] '''·'''  [[मारोतराव सैनूजी कोवासे]] '''·'''  [[परनीत कौर]] '''·'''  [[महादेव सिंह खंडेला]] '''·'''  [[निर्मल खत्री]] '''·'''  [[चन्द्रकांत भाऊराव खैर]] '''·'''  [[मल्लिकार्जुन खर्गे]] '''·'''  [[सलमान खुर्शीद]] '''·'''  [[हसन ख़ाँ]] '''·'''  [[आवले जयवंत गंगाराम]] '''·'''  [[ए. गणेशमूर्ति]] '''·'''  [[प्रेमचंद्र गुड्डू]] '''·'''  [[सुखेन्द्र रेड्डी गुथा]] '''·'''  [[पी. सी. गद्दीगौदर]] '''·'''  [[परमजीत कौर गुलशन]] '''·'''  [[दिलीपकुमार मनसुखलाल गाँधी]] '''·'''  [[वरुण गाँधी]] '''·'''  [[मेनका गाँधी]] '''·'''  [[सुशील कुमार सिंह]] '''·'''  [[एस. सेलवन गाँधी]] '''·'''  [[एकनाथ महादेव गायकवाड़]] '''·'''  [[माणिकराव होडल्या गावित]] '''·'''  [[भावना पाटील सुर्वे गवली]] '''·'''  [[अनंत गंगाराम गीते]] '''·'''  [[दीप गोगोई]] '''·'''  [[राजेन गोहेन]] '''·'''  [[डी. वी. सदानन्द गौड़ा]] '''·'''  [[डी. बी. चन्द्रे गौड़ा]] '''·'''  [[शेर सिंह घुबाया]] '''·'''  [[पवन सिंह घाटोवार]] '''·'''  [[विजया चक्रवर्ती]] '''·'''  [[हरिश्चंद्र देवराम चव्हाण]] '''·'''  [[पी. सी. चाको]] '''·'''  [[सी. एम. चांग]] '''·'''  [[एन. एस. वी. चित्तन]] '''·'''  [[पलानीअप्पन चिदम्बरम]] '''·'''  [[चिन्ता मोहन]] '''·'''  [[अधीर रंजन चौधरी]] '''·'''  [[अबू हशीम ख़ां चौधरी]] '''·'''  [[अरविन्द कुमार चौधरी]] '''·''' [[जयंत चौधरी]] '''·''' [[तुषार अमर सिंह चौधरी]] '''·''' [[निखिल कुमार चौधरी]] '''·''' [[बंसगोपाल चौधरी]] '''·''' [[भूदेव चौधरी]] '''·''' [[श्रुति चौधरी]] '''·'''  [[संतोष चौधरी]] '''·'''  [[हरीश चौधरी]] '''·''' [[दारा सिंह चौहान]] '''·''' [[प्रभातसिंह प्रतापसिंह चौहान]] '''·''' [[महेन्द्रसिंह पृथ्वीसिंह चौहान]] '''·''' [[राजकुमारी चौहान]] '''·''' [[संजय सिंह]] '''·''' [[संजय सिंह चौहान]] '''·''' [[एस. जगतरक्षकन]] '''·''' [[चौधरी मोहन जतुआ]] '''·''' [[एम. जगन्नाथ]] '''·'''  [[मोहन जेना]] '''·''' [[प्रदीप कुमार जैन आदित्य]] '''·''' [[दिलीप सिंह जूदेव]] '''·'''  [[श्रीकांत कुमार जेना]] '''·'''  [[श्रीएस. आर. जयदुरई]] '''·''' [[दर्शना विक्रम जरदोश]] '''·'''  [[बद्री राम जाखड़]] '''·'''  [[पूनम वेलजीभाई जाट]] '''·'''  [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]] '''·''' [[बलिराम सुकुर जाधव]] '''·''' [[श्रीप्रकाश जायसवाल]] '''·''' [[गोरख प्रसाद जायसवाल]] '''·''' [[संजय जायसवाल]] '''·''' [[हरिभाऊ माधव जावले]] '''·''' [[नवीन जिन्दल]] '''·''' [[रमेश चंदप्पा जीगाजीनागी]] '''·''' [[कैलास जोशी]] '''·''' [[प्रहलाद वेंकटेश जोशी]] '''·''' [[मुरली मनोहर जोशी]]  '''·''' [[महेश जोशी]] '''·''' [[सी. पी. जोशी]]  '''·''' [[माणिक टैगोर]] '''·''' [[लक्ष्मण टुडु]] '''·''' [[अनु टंडन]] '''·''' [[लालजी टंडन]]  '''·''' [[प्रदीप टम्टा]] '''·''' [[जोसेफ टोपो]] '''·''' [[जगदीश ठाकोर]]  '''·''' [[अनुराग सिंह ठाकुर]]  '''·''' [[रत्ना डे]] '''·''' [[रमेन डेका]]  '''·''' [[चार्ल्स डिएस]] '''·''' [[राम चन्द्र डोम]]  '''·''' [[संजय तकाम]] '''·''' [[मुनिसामी तंबीदुरै]]  '''·''' [[दीनूभाई बोगाभाई सोलंकी]]  '''·''' [[बिभु प्रसाद तरई]] '''·''' [[दिनेश त्रिवेदी]] '''·''' [[अशोक तंवर]] '''·''' [[सुरेश काशीनाथ तवारे]] '''·''' [[प्रभा किशोर तविआड]]'''·''' [[मनोहर तिरकी]]'''·''' [[भीष्मशंकर तिवारी]] '''·''' [[मनीष तिवारी]]'''·''' [[कृष्णा तीरथ]]'''·''' [[नरेन्द्र सिंह तोमर]] '''·''' [[आर. थामरईसेलवन]] '''·''' [[के.वी. थॉमस]]  '''·'''  [[कालीकेश नारायण सिंह देव]] '''·''' [[किरीट प्रेमजीभाई सोलंकी]] '''·''' [[विजय बहादुर सिंह]] '''·''' [[तिरूमा वलावन थोल]] '''·''' [[प्रिया सुनील दत्त]] '''·''' [[निशिकांत दुबे]] '''·''' [[वी. किशोर चन्द्र एस. देव]] '''·''' [[एच. डी. देवेगौडा]] '''·'''  [[मिलिन्द मुरली देवरा]] '''·''' [[अश्वमेध देवी]] '''·''' [[के. डी. देशमुख]] '''·''' [[काकोली घोष दस्तिदार]] '''·''' [[रावसाहेब पाटील दानवे]] '''·''' [[खगेन दास]] '''·''' [[भक्त चरण दास]] '''·''' [[राम सुन्दर दास]] '''·''' [[गुरुदास दासगुप्त]] '''·''' [[दीपा दासमुंशी]] '''·''' [[सन्दीप दीक्षित]] '''·''' [[के. पी. धनपालन]] '''·''' [[ज्योति धुर्वे]] '''·''' [[संजय शामराव धोत्रे]]  '''·''' [[मीनाक्षी नटराजन]] '''·''' [[ज़फर अली नक़वी]] '''·''' [[पी. आर. नटराजन]] '''·''' [[डी. नेपोलियन]] '''·''' [[मौसम नूर]] '''·''' [[गोविन्द चन्द्र नस्कर]] '''·''' [[रानी नरह]] '''·''' [[पी. जयाप्रदा नहाटा]] '''·''' [[श्रीपाद येसो नाईक]] '''·''' [[संजीव गणेश नाईक]] '''·''' [[देवेन्द्र नागपाल]] '''·''' [[सुरेन्द्र सिंह नागर]] '''·''' [[दूधगाँवकर गणेशराव नागोराव]] '''·''' [[इन्दर सिंह नामधारी]] '''·''' [[वी. नारायणसामी]] '''·''' [[क्रिस्टप्प निम्मला]] '''·''' [[संजय निरूपम]] '''·''' [[जयनारायण प्रसाद निषाद]] '''·''' [[एस. पक्कीरप्पा]] '''·''' [[कमला देवी पटेल]] '''·''' [[आर. के. सिंह पटेल]] '''·''' [[किसनभाई वेस्टाभाई पटेल]] '''·''' [[जयश्रीबेन पटेल]] '''·''' [[देवजी मानसिंहराम पटेल]] '''·''' [[देवराज सिंह पटेल]] '''·''' [[दिनशा जे. पटेल]] '''·''' [[प्रफुल मनोहरभाई पटेल]] '''·''' [[बाल कुमार पटेल]] '''·''' [[नाथूभाई गौमनभाई पटेल]] '''·''' [[सोमाभाई गैंदालाल कोली पटेल]] '''·''' [[लक्ष्मी पनबाका]] '''·''' [[पी. एल. पूनिया]] '''·''' [[कबीन्द्र पुरकायस्थ]] '''·''' [[वीरभद्र सिंह]] '''·''' [[चौधरी लाल सिंह]] '''·''' [[राधा मोहन सिंह]] '''·''' [[सोनवणे प्रताप नारायणराव]] '''·''' [[अमरनाथ प्रधान]] '''·''' [[नित्यानंद प्रधान]] '''·''' [[डग्गुबति पुरन्देश्वरी]] '''·''' [[जितिन प्रसाद]] '''·''' [[आनन्द प्रकाश परांजपे]]  '''·'''  [[एस. एस. पलानीमनिक्कम]] '''·''' [[राधे मोहन सिंह]] '''·''' [[राजीव रंजन सिंह]] '''·''' [[राजेश नन्दिनी सिंह]] '''·''' [[राजनाथ सिंह]] '''·''' [[राकेश सिंह]] '''·''' [[रवनीत सिंह]]  '''·''' [[रेवती रमण सिंह]] '''·''' [[राजकुमारी रत्ना सिंह]] '''·''' [[रतनजीत प्रताप नारायण सिंह]] '''·''' [[रतन सिंह]] '''·''' [[रघुवंश प्रसाद सिंह]] '''·''' [[यशवीर सिंह]] '''·''' [[मीना सिंह]] '''·''' [[महाबली सिंह]] '''·''' [[मुरारीलाल सिंह]] '''·''' [[भोला सिंह]] '''·''' [[भूपेन्द्र सिंह]] '''·''' [[बृजभूषण शरण सिंह]] '''·''' [[पशुपति नाथ सिंह]] '''·''' [[प्रदीप कुमार सिंह]] '''·''' [[धनंजय सिंह]] '''·''' [[दुष्यंत सिंह]] '''·''' [[जितेन्द्र सिंह]] '''·''' [[जगदानंद सिंह]] '''·''' [[गणेश सिंह]] '''·''' [[कल्याण सिंह]] '''·''' [[एन. धर्म सिंह]] '''·''' [[उमा शंकर सिंह]] '''·''' [[उदय सिंह (लोकसभा सांसद)]] '''·''' [[उदय प्रताप सिंह]] '''·''' [[इज्यराज सिंह]] '''·''' [[अजित सिंह]] '''·''' [[राजईया सिरिसिला]] '''·''' [[शत्रुघ्न सिन्हा]] '''·''' [[यशवंत सिन्हा]] '''·''' [[यशोधरा राजे सिंधिया]] '''·''' [[ज्योतिरादित्य माधराव सिंधिया]] '''·''' [[नवजोत सिंह सिद्धू]] '''·''' [[विजय इन्द्र सिंगला]] '''·''' [[अनूप कुमार साहा]] '''·''' [[चंदुलाल साहू]] '''·''' [[फ्रांसिस्को सारदीना]] '''·''' [[विष्णु देव साय]] '''·''' [[सुबोध कांत सहाय]] '''·''' [[राजन सुशांत]] '''·''' [[जनार्दन स्वामी]] '''·''' [[एन. चेलुवरया स्वामी]] '''·''' [[सुषमा स्वराज]] '''·''' [[पी.टी थॉमस]] '''·''' [[सैलजा कुमारी]] '''·''' [[शरद चन्द्र गोविन्दराव पवार]] '''·''' [[सुप्रिया सुले]] '''·''' [[सुशीला सरोज]] '''·''' [[तूफ़ानी सरोज]] '''·''' [[प्रसन्न कुमार पाटसाणी]] '''·''' [[जयराम पांगी]] '''·''' [[ए. टी. नाना पाटील]] '''·''' [[पद्म सिंह बाजीराव पाटील]] '''·''' [[सत्यनारायण सर्वे]] '''·''' [[एस. सेम्मलई]] '''·''' [[अनिरुद्धन सम्पत]] '''·''' [[कबीर सुमन]] '''·''' [[कुंबाकुडी सुधाकरन]] '''·''' [[तथागत सत्पथी]] '''·''' [[हरिन पाठक]] '''·''' [[प्रतीक प्रकाशबापू पाटील]] '''·''' [[संजय दीना पाटील]] '''·''' [[सी. आर. पाटील]] '''·''' [[अर्जुन चरण सेठी]] '''·''' [[मुंडे गोपीनाथराव पांडुरंग]] '''·''' [[वैजयंत जय पांडा]] '''·''' [[राकेश पांडेय]] '''·''' [[गोरखनाथ पाण्डेय]] '''·''' [[रवीन्द्र कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[विनय कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[प्रबोध पाण्डा]]  '''·''' [[सरोज कुमारी पाण्डेय]] '''·''' [[राजाराम पाल]] '''·''' [[जगदम्बिका पाल]] '''·''' [[सचिन पायलट]] '''·''' [[विंसेंट एच. पाला]] '''·''' [[राकेश सचान]] '''·''' [[ई. जी. सुगावनम]] '''·''' [[के. सुगुमार]] '''·''' [[अगाथा के. संगमा]] '''·''' [[हमदुल्ला सईद]] '''·''' [[सी. शिवासामी]] '''·''' [[शिवराम गौडा शिवानागौडा]] '''·'''  [[नरमल्ली शिवप्रसाद]] '''·''' [[जे. के. रितीश शिवकुमार]] '''·''' [[सुशील कुमार सांभाजीराव शिंदे ]] '''·''' [[शरीफ़ुद्दीन शरिक]] '''·''' [[एम. विजया शांति]] '''·''' [[जे. शांता]] '''·''' [[मदल लाल शर्मा]] '''·''' [[जगदीश शर्मा]] '''·''' [[अरविन्द कुमार शर्मा]] '''·''' [[राजू शेट्टी]] '''·''' [[सुरेश कुमार शेटकर]] '''·''' [[गोपाल सिंह शेखावत]] '''·''' [[नीरज शेखर]] '''·''' [[बालकृष्ण खांडेराव शुक्ला]] '''·''' [[ललित मोहन शुक्लवैद्य]] '''·''' [[वीरेन्द्र कुमार]] '''·''' [[तपस पॉल]] '''·''' [[कमलेश पासवान]] '''·''' [[सोहन पोटाई]] '''·''' [[प्रभाकर पोन्नम]] '''·''' [[मिर्जा महबूब बेग]] '''·''' [[सारिका सिंह बघेल]] '''·''' [[कामेश्वर बैठा]] '''·''' [[सुदीप बंदोपाध्याय]] '''·''' [[कल्याण बनर्जी]] '''·''' [[अम्बिका बनर्जी]] '''·''' [[जितेन्द्र सिह बुन्देला]] '''·''' [[शफीकुर्रहमान बर्क]] '''·''' [[खिलाड़ी लाल बैरवा]] '''·''' [[पी. बलराम]] '''·''' [[पी.विश्वनाथन]] '''·''' [[कट्टी रमेश विश्वनाथ]] '''·''' [[अदगुरू हचेगौडा विश्वनाथ]] '''·''' [[गड्डम विवेकानंद]] '''·''' [[ए. के. एस. विजयन]] '''·''' [[मुकुल बालकृष्ण वासनिक]] '''·''' [[सुभाष बापूराव वानखेड़े]] '''·''' [[मनसुखभाई ड़ी. वसावा]] '''·''' [[बलिराम]] '''·''' [[ई. टी. मोहम्मद बशीर]] '''·''' [[रमेश बैस]] '''·''' [[देवीधन बेसरा]] '''·''' [[गंगासान्द्रा सिडप्पा बसवराज]] '''·''' [[सानछुमा खुंगुर बैसीमुथियारी]] '''·''' [[सज्जन सिंह वर्मा]] '''·''' [[बेनी प्रसाद वर्मा]] '''·''' [[ऊषा वर्मा]] '''·''' [[हर्ष वर्धन]]  '''·''' [[विजय बहुगुणा]]  '''·''' [[थांगसो बाइते]] '''·''' [[सुस्मिता बाउरी]] '''·''' [[हरसिमरत कौर बादल]] '''·''' [[प्रताप सिंह बाजवा]] '''·''' [[बापूराव भास्करराव खतगावकर पाटील]] '''·''' [[गजानन धर्मशी बाबर]] '''·''' [[कमलेश बाल्मीकि]] '''·''' [[के. सी. सिंह बाबा]]  '''·''' [[पवन कुमार बंसल]]  '''·''' [[के. एम. बावलिया]] '''·''' [[पुलीन बिहारी बासके]]  '''·''' [[हेमानंद बिसवाल]] '''·''' [[अरुण कुमार वुंडावल्ली]] '''·''' [[पोन्नुसामील वेणुगोपा]] '''·''' [[धनपाल वेणुगोपाल]] '''·''' [[के. सी. वेणुगोपाल]] '''·''' [[शिवराज सिंह लोधी]] '''·''' [[सुखदेव सिंह लिब्रा]] '''·''' [[सुदर्शन भगत]] '''·''' [[ताराचंद भगोरा]] '''·''' [[भजनलाल]] '''·''' [[समीर मगन भुजबल]] '''·''' [[अवतार सिंह भडाना]] '''·''' [[पी. लिंगम]] '''·''' [[लालू प्रसाद]] '''·''' [[पकौड़ी लाल]] '''·''' [[यशवंत नारायण सिंह लागुरी]] '''·''' [[राजगोपाल लगडपति]] '''·''' [[बाजू बन रियान]]  '''·''' [[हरीश रावत]] '''·''' [[अशोक कुमार रावत]] '''·''' [[सांबासिया रायापति राव]] '''·''' [[नामा नागेश्वर राव]] '''·''' [[कोनाकल्ला नारायण राव]]  '''·''' [[संजय भोई]] '''·''' [[कांति लाल भूरिया]] '''·''' [[अर्जुन राम मेघवाल]] '''·''' [[भरत राम मेघवाल]] '''·''' [[कुंतला चंद्रशेखर राव]] '''·''' [[कावुरू सांबा सिवा राव]] '''·''' [[प्रशांत कुमार मजूमदार]] '''·''' [[इंद्रजीत सिंह राव]] '''·''' [[तरूण मंडल]] '''·''' [[सौगत राय]]  '''·''' [[मंगनी लाल मंडल]]  '''·''' [[सदाशिवराव दादोबा मंडलिक]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|list1style=  &lt;br /&gt;
|group2 =&lt;br /&gt;
|group2style=&lt;br /&gt;
|list2 =&lt;br /&gt;
|group3=&lt;br /&gt;
|group3style=&lt;br /&gt;
|list3=&lt;br /&gt;
|list3style= &lt;br /&gt;
|group4=&lt;br /&gt;
|group4style=&lt;br /&gt;
|list4=&lt;br /&gt;
|list4style=&lt;br /&gt;
|group5=&lt;br /&gt;
|group5style=&lt;br /&gt;
|list5 =&lt;br /&gt;
|list5style=&lt;br /&gt;
|group6=&lt;br /&gt;
|group6style=&lt;br /&gt;
|list6=&lt;br /&gt;
|list6style=&lt;br /&gt;
|group7=&lt;br /&gt;
|group7style=&lt;br /&gt;
|list7=&lt;br /&gt;
|list7style=&lt;br /&gt;
|group8=&lt;br /&gt;
|group8style=&lt;br /&gt;
|list8=&lt;br /&gt;
|list8style=&lt;br /&gt;
|group9=&lt;br /&gt;
|group9style=&lt;br /&gt;
|list9=&lt;br /&gt;
|list9style=&lt;br /&gt;
|group10=&lt;br /&gt;
|group10style=&lt;br /&gt;
|list10 =&lt;br /&gt;
|list10style=&lt;br /&gt;
|group11=&lt;br /&gt;
|group11style=&lt;br /&gt;
|list11=&lt;br /&gt;
|list11style=&lt;br /&gt;
|group12=&lt;br /&gt;
|group12style=&lt;br /&gt;
|list12=&lt;br /&gt;
|list12style=&lt;br /&gt;
|group13=&lt;br /&gt;
|group13style=&lt;br /&gt;
|list13=&lt;br /&gt;
|list13style=&lt;br /&gt;
|group14=&lt;br /&gt;
|group14style=&lt;br /&gt;
|list14=&lt;br /&gt;
|list14style=&lt;br /&gt;
|group15=&lt;br /&gt;
|group15style=&lt;br /&gt;
|list15 =&lt;br /&gt;
|list15style=&lt;br /&gt;
|group16=&lt;br /&gt;
|group16style=&lt;br /&gt;
|list16=&lt;br /&gt;
|list16style=&lt;br /&gt;
|group17=&lt;br /&gt;
|group17style=&lt;br /&gt;
|list17=&lt;br /&gt;
|list17style=&lt;br /&gt;
|group18=&lt;br /&gt;
|group18style=&lt;br /&gt;
|list18=&lt;br /&gt;
|list18style=&lt;br /&gt;
|group19=&lt;br /&gt;
|list19=&lt;br /&gt;
|group20=&lt;br /&gt;
|list20=&lt;br /&gt;
|below=&lt;br /&gt;
|belowstyle=&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;noinclude&amp;gt;[[Category:लोकसभा सांसद के साँचे]]&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95&amp;diff=235808</id>
		<title>वार्ता:सदाशिवराव दादोबा मंडलिक</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95&amp;diff=235808"/>
		<updated>2011-11-22T11:53:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95.jpg&amp;diff=235807</id>
		<title>चित्र:सदाशिवराव दादोबा मंडलिक.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95.jpg&amp;diff=235807"/>
		<updated>2011-11-22T11:52:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95&amp;diff=235806</id>
		<title>सदाशिवराव दादोबा मंडलिक</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95&amp;diff=235806"/>
		<updated>2011-11-22T11:52:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '[[चित्र:सदाशिवराव दादोबा मंडलिक.jpg|thumb|सदाशिवराव दादोब...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[चित्र:सदाशिवराव दादोबा मंडलिक.jpg|thumb|सदाशिवराव दादोबा मंडलिक]]&lt;br /&gt;
[[लोकसभा]] सांसद सदाशिवराव दादोबा मंडलिक [[:श्रेणी:तेरहवीं लोकसभा सांसद|तेरहवीं]], [[:श्रेणी:बारहवीं लोकसभा सांसद|बारहवीं]] और [[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं]] लोकसभा के सदस्य चुने गये। &lt;br /&gt;
==जन्म==&lt;br /&gt;
[[7 अक्टूबर]], 1934&lt;br /&gt;
==अभिभावक==&lt;br /&gt;
पिता- दादोबा मंडलिक तुकाराम  &lt;br /&gt;
==शिक्षा==&lt;br /&gt;
कला स्नातक&lt;br /&gt;
==विवाह== &lt;br /&gt;
विजय माला &lt;br /&gt;
==संतान==&lt;br /&gt;
एक पुत्र और तीन पुत्री &lt;br /&gt;
==चुनाव क्षेत्र==&lt;br /&gt;
[[कोल्हापुर]],  [[महाराष्ट्र]]&lt;br /&gt;
==पार्टी==&lt;br /&gt;
निर्दलीय&lt;br /&gt;
==सदस्यता==&lt;br /&gt;
*महाराष्ट्र विधान सभा, 1972-78 और 1985-98 (चार बार)  &lt;br /&gt;
*राज्य मंत्री, सिंचाई शिक्षा और पुनर्वास, महाराष्ट्र, 1993-95&lt;br /&gt;
{{प्रचार}}&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{बारहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
{{तेरहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
{{पंद्रहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
[[Category:राजनीति_कोश]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:बारहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:तेरहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पंद्रहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:महाराष्ट्र_के_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2.jpg&amp;diff=235796</id>
		<title>चित्र:मंगनी लाल मंडल.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2.jpg&amp;diff=235796"/>
		<updated>2011-11-22T11:28:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235793</id>
		<title>वार्ता:मंगनी लाल मंडल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235793"/>
		<updated>2011-11-22T11:28:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235791</id>
		<title>मंगनी लाल मंडल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235791"/>
		<updated>2011-11-22T11:27:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: 'मंगनी लाल मंडल  लोकसभा स...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[चित्र:मंगनी लाल मंडल.jpg|thumb|मंगनी लाल मंडल]] &lt;br /&gt;
[[लोकसभा]] सांसद मंगनी लाल मंडल [[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं]] लोकसभा के सदस्य चुने गये। &lt;br /&gt;
===चुनाव क्षेत्र===&lt;br /&gt;
झंझारपुर, [[बिहार]]&lt;br /&gt;
===पार्टी===&lt;br /&gt;
जनता दल (यूनाइटिड), &lt;br /&gt;
{{प्रचार}}&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{पंद्रहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
[[Category:राजनीति_कोश]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पंद्रहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:बिहार_के_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235785</id>
		<title>वार्ता:तरूण मंडल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235785"/>
		<updated>2011-11-22T11:13:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2.jpg&amp;diff=235783</id>
		<title>चित्र:तरूण मंडल.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2.jpg&amp;diff=235783"/>
		<updated>2011-11-22T11:12:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235782</id>
		<title>तरूण मंडल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%A3_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2&amp;diff=235782"/>
		<updated>2011-11-22T11:11:41Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: 'तरूण मंडल  लोकसभा सांसद तरूण ...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[चित्र:तरूण मंडल.jpg|thumb|तरूण मंडल]] &lt;br /&gt;
[[लोकसभा]] सांसद तरूण मंडल [[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं]] लोकसभा के सदस्य चुने गये। &lt;br /&gt;
===चुनाव क्षेत्र===&lt;br /&gt;
जयनगर-अनसूचित. जातियाँ,  [[पश्चिम बंगाल]]&lt;br /&gt;
===पार्टी===&lt;br /&gt;
निर्दलीय &lt;br /&gt;
{{प्रचार}}&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{पंद्रहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
[[Category:राजनीति_कोश]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पंद्रहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पश्चिम बंगाल_के_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235776</id>
		<title>वार्ता:प्रशांत कुमार मजूमदार</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235776"/>
		<updated>2011-11-22T10:58:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0.jpg&amp;diff=235775</id>
		<title>चित्र:प्रशांत कुमार मजूमदार.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0.jpg&amp;diff=235775"/>
		<updated>2011-11-22T10:58:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235774</id>
		<title>प्रशांत कुमार मजूमदार</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235774"/>
		<updated>2011-11-22T10:57:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '[[चित्र:प्रशांत कुमार मजूमदार.jpg|thumb|प्रशांत कुमार मजू...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[चित्र:प्रशांत कुमार मजूमदार.jpg|thumb|प्रशांत कुमार मजूमदार]] &lt;br /&gt;
[[लोकसभा]] सांसद प्रशांत कुमार मजूमदार [[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं]] लोकसभा के सदस्य चुने गये। &lt;br /&gt;
===चुनाव क्षेत्र===&lt;br /&gt;
बलूरघाट, [[पश्चिम बंगाल]]&lt;br /&gt;
===पार्टी===&lt;br /&gt;
रिवोल्यूशनरी सोशलिस्ट पार्टी &lt;br /&gt;
{{प्रचार}}&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{पंद्रहवीं लोकसभा सांसद}}&lt;br /&gt;
[[Category:राजनीति_कोश]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा]]&lt;br /&gt;
[[Category:लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पंद्रहवीं_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
[[Category:पश्चिम बंगाल_के_लोकसभा_सांसद]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235764</id>
		<title>इन्द्र गोप</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235764"/>
		<updated>2011-11-22T10:39:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंद्र गोप को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंद्र गोप]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235762</id>
		<title>इंद्र गोप</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235762"/>
		<updated>2011-11-22T10:35:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=बीरबहूटी नाम का लाल रंग का सु...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=बीरबहूटी नाम का [[लाल रंग]] का सुन्दर कीड़ा जो [[वर्षा]] होने पर देखा जाता है। &lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=इसे 'इंद्रगोपक' और 'इंद्रवधू' भी कहते हैं। &lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235758</id>
		<title>वार्ता:इंद्र गोप</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA&amp;diff=235758"/>
		<updated>2011-11-22T10:26:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235755</id>
		<title>इन्द्र गिरि</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235755"/>
		<updated>2011-11-22T10:19:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंद्र गिरि को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंद्र गिरि]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235753</id>
		<title>वार्ता:इंद्र गिरि</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235753"/>
		<updated>2011-11-22T10:16:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235752</id>
		<title>इंद्र गिरि</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF&amp;diff=235752"/>
		<updated>2011-11-22T10:15:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=महेन्द्र पर्वत। |व्याकरण=पु...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=महेन्द्र [[पर्वत]]।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F&amp;diff=235750</id>
		<title>वार्ता:इंद्र कृष्ट</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F&amp;diff=235750"/>
		<updated>2011-11-22T10:10:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F&amp;diff=235749</id>
		<title>इंद्र कृष्ट</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F&amp;diff=235749"/>
		<updated>2011-11-22T10:09:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=(ऐसा प्रदेश) जिसमें खेती-बारी म...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=(ऐसा प्रदेश) जिसमें खेती-बारी मुख्यतः [[वर्षा]] के सहारे होती है।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=[[विशेषण]]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95&amp;diff=235744</id>
		<title>वार्ता:इंद्रक</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95&amp;diff=235744"/>
		<updated>2011-11-22T10:06:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95&amp;diff=235743</id>
		<title>इंद्रक</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95&amp;diff=235743"/>
		<updated>2011-11-22T10:05:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=सभा-भवन। |व्याकरण=विशेषण [[इं...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=सभा-भवन।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=[[विशेषण]] [[इंद्र]] संबंधी। पुंलिङ्ग&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6&amp;diff=235739</id>
		<title>वार्ता:इंद्रियवाद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6&amp;diff=235739"/>
		<updated>2011-11-22T10:00:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6&amp;diff=235738</id>
		<title>इंद्रियवाद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6&amp;diff=235738"/>
		<updated>2011-11-22T09:59:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=यह मत या सिद्धांत कि इंद्रियो...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=यह मत या सिद्धांत कि इंद्रियों के सुख-भोग को ही प्रधान मानना चाहिए, और इंद्रियों का सुख भोगते रहना चाहिए (हेडेनिज्म)।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [[संस्कृत]] [स्त्रीलिङ्ग इंद्रियवादी]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235734</id>
		<title>इंदिरा रमण</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235734"/>
		<updated>2011-11-22T09:54:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंदिरा-रमण को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंदिरा-रमण]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235732</id>
		<title>इन्दिरालय</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235732"/>
		<updated>2011-11-22T09:51:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंदिरालय को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंदिरालय]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235731</id>
		<title>वार्ता:इंदिरालय</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235731"/>
		<updated>2011-11-22T09:50:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235730</id>
		<title>इंदिरालय</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&amp;diff=235730"/>
		<updated>2011-11-22T09:50:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=लक्ष्मी का निवास-स्थान, नीलक...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=[[लक्ष्मी]] का निवास-स्थान, नीलकमल।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [इंदिरा-आलय,ष० त०]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235728</id>
		<title>वार्ता:इंदिरा-रमण</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235728"/>
		<updated>2011-11-22T09:46:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235726</id>
		<title>इंदिरा-रमण</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3&amp;diff=235726"/>
		<updated>2011-11-22T09:45:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=लक्ष्मी पति विष्णु। |व्याक...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=[[लक्ष्मी]] पति [[विष्णु]]।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग &lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235722</id>
		<title>इंदिरा</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235722"/>
		<updated>2011-11-22T09:42:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=1.[[विष्णु]] की पत्नी, [[लक्ष्मी]], कांति, शोभा। 2.[[तुलसी]], कुआर महीने की [[कृष्णपक्ष]] की [[एकादशी]]।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=स्त्रीलिङ्ग [[संस्कृत]]√इन्द्(अत्यन्त ऐश्वर्य होना)+किरच्-टाप्]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=सती विधात्री इंदिरा देखी अमित अनूप।&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235720</id>
		<title>वार्ता:इंदिरा</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235720"/>
		<updated>2011-11-22T09:41:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235719</id>
		<title>इंदिरा</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=235719"/>
		<updated>2011-11-22T09:40:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=1.विष्णु की पत्नी, लक्ष्मी, क...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=1.[[विष्णु]] की पत्नी, [[लक्ष्मी]], कांति, शोभा। 2.[[तुलसी]], कुआर महीने की [[कृष्णपक्ष]] की [[एकादशी]]।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=स्त्रीलिङ्ग [[[संस्कृत]]√इन्द्(अत्यन्त ऐश्वर्य होना)+किरच्-टाप्]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=सती विधात्री इंदिरा देखी अमित अनूप।&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B9%E0%A4%BE&amp;diff=235717</id>
		<title>वार्ता:इंतहा</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B9%E0%A4%BE&amp;diff=235717"/>
		<updated>2011-11-22T09:32:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B9%E0%A4%BE&amp;diff=235715</id>
		<title>इंतहा</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B9%E0%A4%BE&amp;diff=235715"/>
		<updated>2011-11-22T09:31:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=पराकाष्ठा, अंत, समाप्ति, अंतिम ...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=पराकाष्ठा, अंत, समाप्ति, अंतिम सीमा।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [अरबी इंतिहा]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%AE&amp;diff=235713</id>
		<title>रहीम</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%AE&amp;diff=235713"/>
		<updated>2011-11-22T09:29:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: /* सिन्ध पर विजय */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__TOC__&lt;br /&gt;
{{सूचना बक्सा साहित्यकार&lt;br /&gt;
|चित्र=rahimdas.jpg&lt;br /&gt;
|पूरा नाम=अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना&lt;br /&gt;
|अन्य नाम=&lt;br /&gt;
|जन्म=17 दिसम्बर 1556 ई.&lt;br /&gt;
|जन्म भूमि=&lt;br /&gt;
|अविभावक=[[बैरम ख़ाँ]]&lt;br /&gt;
|पति/पत्नी=[[माहबानू बेगम]]&lt;br /&gt;
|संतान=[[शाहनवाज़]], [[दाराब]], [[रहमानदाद]]&lt;br /&gt;
|कर्म भूमि=[[दिल्ली]]&lt;br /&gt;
|कर्म-क्षेत्र=हिन्दी-[[संस्कृत]] विद्वान कवि&lt;br /&gt;
|मृत्यु=1627 ई.&lt;br /&gt;
|मृत्यु स्थान=&lt;br /&gt;
|मुख्य रचनाएँ=रहीम रत्नावली, रहीम विलास, रहिमन विनोद, रहीम 'कवितावली, रहिमन चंद्रिका, रहिमन शतक&lt;br /&gt;
|विषय=श्रृंगार, नीति और भक्ति&lt;br /&gt;
|भाषा=[[ब्रजभाषा]]&lt;br /&gt;
|विद्यालय=&lt;br /&gt;
|शिक्षा=&lt;br /&gt;
|पुरस्कार-उपाधि=ख़ानख़ानाँ&lt;br /&gt;
|प्रसिद्धि=&lt;br /&gt;
|विशेष योगदान=खड़ी बोली और [[ब्रज भाषा]]&lt;br /&gt;
|नागरिकता=&lt;br /&gt;
|बाहरी कड़ियाँ=&lt;br /&gt;
|अद्यतन=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''रहीम''' अथवा '''अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना''' अथवा '''अब्दुर्रहीम ख़ाँ''' (अंग्रेज़ी: ''Rahim'' अथवा ''Abdul Rahim Khan-e-Khana'') (‌जन्म- [[17 दिसम्बर]], 1556; मृत्यु- 1627) [[हिन्दी]] के प्रसिद्ध कवि थे। [[अकबर]] के दरबार में इनका महत्त्वपूर्ण स्थान था। [[गुजरात]] के युद्ध में शौर्य प्रदर्शन के कारण अकबर ने इन्हें 'ख़ानखाना' की उपाधि दी थी। रहीम [[अरबी भाषा|अरबी]], तुर्की, [[फ़ारसी भाषा|फ़ारसी]], [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] और [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] के अच्छे ज्ञाता थे। इन्हें ज्योतिष का भी ज्ञान था। रहीम की ग्यारह रचनाएं प्रसिद्ध हैं। इनके काव्य में मुख्य रूप से श्रृंगार, नीति और भक्ति के भाव मिलते हैं। 70 वर्ष की उम्र में 1626 ई. में रहीम का देहांत हो गया।  &lt;br /&gt;
==जीवन परिचय==&lt;br /&gt;
अब्दुर्रहीम ख़ाँ, ख़ानख़ाना मध्ययुगीन दरबारी संस्कृति के प्रतिनिधि कवि थे। अकबरी दरबार के हिन्दी कवियों में इनका महत्त्वपूर्ण स्थान है। ये स्वयं भी कवियों के आश्रयदाता थे। [[केशव कवि|केशव]], आसकरन, मण्डन, नरहरि और गंग जैसे कवियों ने इनकी प्रशंसा की है। ये [[अकबर]] के अभिभावक [[बैरम ख़ाँ]] के पुत्र थे। अब्दुल रहीम ख़ानख़ाना का जन्म 17 दिसम्बर, 1556 ई. (माघ, कृष्ण पक्ष, गुरुवार) को सम्राट अकबर के प्रसिद्ध अभिभावक बैरम ख़ाँ (60 वर्ष) के यहाँ [[लाहौर]] में हुआ था। उस समय रहीम के पिता बैरम ख़ाँ पानीपत के दूसरे युद्ध में [[हेमू]] को हराकर [[बाबर]] के साम्राज्य की पुनर्स्थापना कर रहे थे। बैरम ख़ाँ, अमीर अली शूकर बेग़ के वंश में से थे। जबकि उनकी माँ सुलताना बेगम मेवाती जमाल ख़ाँ की दूसरी पत्नी थीं। कविता करना बैरम ख़ाँ के वंश की ख़ानदानी परम्परा थी। [[बाबर]] की सेना में भर्ती होकर रहीम के पिता बैरम ख़ाँ अपनी स्वामी भक्ति और वीरता से [[हुमायूँ]] के विश्वासपात्र बन गए थे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
हुमायूँ की मृत्यु के बाद बैरम ख़ाँ ने 14 साल के शहज़ादे अकबर को राजगद्दी पर बैठा दिया और ख़ुद उसका संरक्षक बनकर [[मुग़ल]] साम्राज्य को स्थापित किया था। लेकिन वर्दी ख़ानख़ाना के प्राणदण्ड, दरबारियों की ईर्ष्या, अकबर की माता हमीदा बानो और धाय [[माहम अनगा]] की दुरभि सन्धि एवं बाबर की बेटी गुलरुख़ बेगम की लड़की सईदा बेगम से शादी तथा अमीरों के सामने अकबर के रूप में उपस्थित होने के विकल्प ने बैरम ख़ाँ को सन 1560 में अकबर के पूर्ण राज्य ग्रहण करने से धीरे–धीरे विद्रोही बना दिया था।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====पिता बैरम ख़ाँ की हत्या====&lt;br /&gt;
आख़िरकार हारकर अकबर के कहने पर बैरम ख़ाँ हज के लिए चल पड़े। वह [[गुजरात]] में पाटन के प्रसिद्ध सहस्रलिंग तालाब में नौका विहार या नहाकर जैसे ही निकले, तभी उनके एक पुराने विरोधी - अफ़ग़ान सरदार मुबारक ख़ाँ ने धोखे से उनकी पीठ में छुरा भोंककर  उनका वध कर डाला। कुछ भिखारी लाश उठाकर फ़क़ीर हुसामुद्दीन के मक़बरे में ले गए और वहीं पर बैरम ख़ाँ को दफ़ना दिया गया। 'मआसरे रहीमी' ग्रंथ में मृत्यु का कारण शेरशाह के पुत्र सलीम शाह की कश्मीरी बीवी से हुई लड़की को माना गया है, जो हज के लिए बैरम ख़ाँ के साथ जा रही थी। इससे अफ़ग़ानियों को अपनी बेहज़्ज़ती महसूस हुई और उन्होंने हमला करके बैरम ख़ाँ को समाप्त कर दिया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
लेकिन यह सम्भव नहीं लगता, क्योंकि ऐसा होने पर तो रहीम के लिए भी ख़तरा बढ़ जाता। उस वक़्त पूर्ववर्ती शासक वंश के उत्तराधिकारी को समाप्त कर दिया जाता था। वह अफ़ग़ानी मुबारक ख़ाँ मात्र बैरम ख़ाँ का वध कर ही नहीं रुका, बल्कि डेरे पर आक्रमण करके लूटमार भी करने लगा। तब स्वामीभक्त बाबा जम्बूर और मुहम्मद अमीर 'दीवाना' चार वर्षीय रहीम को लेकर किसी तरह अफ़ग़ान लुटेरों से बचते हुए [[अहमदाबाद]] जा पहुँचे। चार महीने वहाँ रहकर फिर वे [[आगरा]] की तरफ़ चल पड़े। अकबर को जब अपने संरक्षक की हत्या की ख़बर मिली तो उसने रहीम और परिवार की हिफ़ाज़त के लिए कुछ लोगों को इस आदेश के साथ वहाँ भेजा कि उन्हें दरबार में ले आएँ।&lt;br /&gt;
====रहीम को अकबर का संरक्षण====&lt;br /&gt;
बादशाह अकबर का यह आदेश बैरम ख़ाँ के परिवार को [[जालौर]] में मिला, जिससे कुछ आशा बंधी। रहीम और उनकी माता परिवार के अन्य सदस्यों के साथ सन 1562 में राजदरबार में पहुँचे। अकबर ने बैरम ख़ाँ के कुछ दुश्मन दरबारियों के विरोध के बावजूद बालक रहीम को बुद्धिमान समझकर उसके लालन–पालन का दायित्व स्वयं ग्रहण कर लिया। अकबर ने रहीम का पालन–पोषण तथा शिक्षा–दीक्षा शह­ज़ादों की तरह शुरू करवाई, जिससे दस–बारह साल की उम्र में ही रहीम का व्यक्तित्व आकार ग्रहण करने लगा। &lt;br /&gt;
अकबर ने शहज़ादों को प्रदान की जाने वाली उपाधि '''मिर्ज़ा ख़ाँ''' से रहीम को सम्बोधित करना शुरू किया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अकबर रहीम से बहुत अधिक प्रभावित था और उन्हें अधिकांश समय तक अपने साथ ही रखता था। रहीम को ऐसे उत्तरदायित्व पूर्ण काम सौंपे जाते थे, जो किसी नए सीखने वाले को नहीं दिए जा सकते थे। परन्तु उन सभी कामों में 'मिर्ज़ा ख़ाँ' अपनी योग्यता के बल पर सफल होते थे। अकबर ने रहीम की शिक्षा के लिए मुल्ला मुहम्मद अमीन को नियुक्त किया। रहीम ने तुर्की, अरबी एवं [[फ़ारसी भाषा]] सीखी। उन्होंने छन्द रचना, कविता करना, गणित, तर्क शास्त्र और फ़ारसी व्याकरण का ज्ञान प्राप्त किया। [[संस्कृत]] का ज्ञान भी उन्हें अकबर की शिक्षा व्यवस्था से ही मिला। काव्य रचना, दानशीलता, राज्य संचालन, वीरता और दूरदर्शिता आदि गुण उन्हें अपने माँ - बाप से संस्कार में मिले थे। सईदा बेगम उनकी दूसरी माँ थीं। वह भी कविता करती थीं। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रहीम शिया और [[सुन्नी]] के विचार–विरोध से शुरू से आज़ाद थे। इनके पिता तुर्कमान शिया थे और माता सुन्नी। इसके अलावा रहीम को छः साल की उम्र से ही अकबर जैसे उदार विचारों वाले व्यक्ति का संरक्षण प्राप्त हुआ था। इन सभी ने मिलकर रहीम में अद्भुत विकास की शक्ति उत्पन्न कर दी। किशोरावस्था में ही वे यह समझ गए कि उन्हें अपना विकास अपनी मेहनत, सूझबूझ और शौर्य से करना है। रहीम को अकबर का संरक्षण ही नहीं, बल्कि प्यार भी मिला। रहीम भी उनके हुक़्म का पालन करते थे, इसलिए विकास का रास्ता खुल गया। अकबर ने रहीम से [[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]] और फ्रेंच भाषा का भी ज्ञान प्राप्त करने को कहा। अकबर के दरबार में संस्कृत के कई विद्वान थे; बदाऊंनी ख़ुद उनमें से एक था। &lt;br /&gt;
====विवाह====&lt;br /&gt;
रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' की कार्यकुशलता, लगन और योग्यता देखकर अकबर ने उनको शासक वंश से सीधे सम्बद्ध करने का फ़ैसला किया, क्योंकि ऐसा करके ही रहीम के दुश्मनों का मुँह बन्द किया जा सकता था और उन्हें अन्तःपुर की राजनीति से बचाया जा सकता था। अकबर ने अपनी धाय [[माहम अनगा]] की पुत्री और अज़ीज़ कोका की बहन 'माहबानो' से रहीम का निकाह करा दिया। रहीम का विवाह लगभग सोलह साल की उम्र में कर दिया गया था। माहबानो से रहीम के तीन पुत्र और दो पुत्रियाँ हुईं। पुत्रों का नाम इरीज़, दाराब और करन अकबर के द्वारा ही रखा गया था। पुत्री जाना बेगम की शादी [[शहज़ादा दानियाल]] से सन 1599 में और दूसरी पुत्री की शादी मीर अमीनुद्दीन से हुई। रहीम को सौधा जाति की एक लड़की से रहमान दाद नामक एक पुत्र हुआ और एक नौकरानी से मिर्ज़ा अमरुल्ला हुए। एक पुत्र हैदर क़ुली हैदरी की बचपन में ही मृत्यु हो गई थी।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====रहीम का भाग्योदय====&lt;br /&gt;
[[चित्र:Abdul-Rahim.jpg|thumb|रहीम|200px]]&lt;br /&gt;
रहीम के भाग्य का उत्कर्ष सन 1573 से शुरू होता है। जो अकबर के समय सन् 1605 तक चलता रहा। इसी बीच बादशाह अकबर एक बार रहीम से नाराज़ भी हो गए, लेकिन ज़्यादा दिनों तक यह नाराज़गी नहीं रह सकी। सन 1572 में जब अकबर पहली बार गुजरात विजय के लिए गया तो 16 वर्षीय रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' उसके साथ ही थे। ख़ान आज़म को गुजरात का सूबेदार नियुक्त करके बादशाह अकबर लौट आए। लेकिन उसके लौटते ही ख़ान आज़म को गुजराती परेशान करने लगे। उसे चारों ओर से नगर में घेर लिया गया। यह समाचार पाकर बादशाह अकबर सन 1573 में 11 दिनों में ही [[साबरमती नदी]] के किनारे पहुँच गया। रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' को अकबर के नेतृत्व में मध्य कमान का कार्यभार सौंपा गया। मिर्ज़ा ख़ाँ ने बड़ी बहादुरी से युद्ध करके दुश्मन को परास्त किया। यह उनका पहला युद्ध था। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अकबर के साथ ही रहीम लौट आए। कुछ वक़्त बाद मिर्ज़ा ख़ाँ को [[महाराणा प्रताप|राणा प्रताप]], जो उन दिनों दक्षिणी पहाड़ियों के दुर्गम जंगल में थे, से लड़ने के लिए राजा मानसिंह और भगवान दास के साथ भेजा गया। आंशिक सफलता के बाद भी जब राणा प्रताप अपराजित रहे तो शाहवाज़ ख़ाँ के नेतृत्व में पुनः सेना भेजी गई। इसमें भी रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' शामिल थे जिन्होंने [[4 अप्रैल]], 1578 को दोबारा आक्रमण किया। अभी तक रहीम प्रसिद्ध सेनानायकों के नेतृत्व में युद्ध का अनुभव प्राप्त कर रहे थे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रहीम मिर्ज़ा ख़ाँ को ज़िम्मेदारी का पहला स्वतंत्र पद सन 1580 में प्राप्त हुआ। फिर अकबर ने उन्हें '''मीर अर्ज़''' के पद पर नियुक्त किया। इसके बाद सन 1583 में उन्हें शहज़ादा सलीम का अतालीक़ (शिक्षक) बना दिया गया। रहीम को इसे नियुक्ति से बहुत खुशी हासिल हुई। उन्होंने इस उपलक्ष्य में लोगों को एक शानदार दावत दी, जिसमें ख़ुद बादशाह अकबर भी मौजूद था। मिर्ज़ा ख़ाँ और उनकी पत्नी माहबानो को बादशाह ने उपहारों से सम्मानित किया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रहीम अभी इस दायित्व का निर्वाह कर ही रहे थे कि उन्हें ख़बर मिली कि [[लाल क़िला आगरा|आगरे के क़िले]] से भागे हुए क़ैदी मुज़फ़्फ़र ख़ाँ ने काठियों आदि के साथ मिलकर फिर सेना तैयार करनी शुरू कर दी है। बैरम ख़ाँ का दुश्मन शहाबुद्दीन उस वक़्त गुजरात का सूबेदार था। वह अकबर का हुक्म नहीं मान रहा था। अकबर को इस बात का शक था कि वह विश्वासघात कर रहा है।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==गुजरात की सूबेदारी==&lt;br /&gt;
अकबर के शासनकाल में सन 1580 से सन 1583 तक कठिन समय था, क्योंकि उसके दरबार के अमीर उसके ख़िलाफ़ साज़िश रच रहे थे और दक्षिण में स्थिति विपरीत थी। ऐसे वक़्त में अकबर ने रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' को गुजरात की सूबेदारी देकर दुश्मन को पराजित करने के लिए भेजा। उधर मुज़फ़्फ़र ख़ाँ ने एतमाद ख़ाँ को हराकर अहमदाबाद पर अधिकार कर लिया था। साथ ही प्राप्त ख़ज़ाने से 40,000 सेना खड़ी कर ली थी। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
बादशाह अकबर ने [[22 सितंबर]], 1583 को [[फ़तेहपुर सीकरी]] के राजपूतों और बाड़ा के सैयदों तथा पठान सैनिकों के साथ रहीम को विदा किया। रहीम इन बहादुर सैनिकों सहित द्रुतगति से आगे बढ़ते हुए मिरथा पहुँचे, जहाँ उन्हें मुज़फ़्फ़र ख़ाँ के द्वारा कुतुबुद्दीन की हत्या और भड़ौच पर अधिकार का समाचार मिला। रहीम अपने साथ के लोगों से यह ख़बर छिपाए तेज़ी से आगे बढ़ते हुए सिरोही जा पहुँचे, जहाँ निज़ामुद्दीन उनकी अगवानी में खड़े थे। इससे उन्हें नवीनतम स्थिति का पता चला। 31 दिसम्बर को वह पाटन पहुँचे और एक दिन रुककर मुग़ल अधिकारियों की गोष्ठी में विचार–विमर्श किया। लोगों ने रहीम को मालवा सेना की प्रतीक्षा करने की सलाह दी लेकिन विश्वसनीय मित्रों मुंशी दौलत ख़ाँ लोदी ने कहा कि यही उचित अवसर है। वे आक्रमण करके 'ख़ानख़ाना' की उपाधि प्राप्त करें, क्योंकि यह उपाधि उनके पिता को भी मिली थी। रहीम को मीर मुंशी दौलत ख़ाँ लोदी की बात जंची। वे आक्रमण करने के लिए चल पड़े। [[12 जनवरी]], 1584 को उन्होंने अहमदाबाद से 6 मील दूर [[सरखेज]] गाँव के निकट साबरमती नदी के बाएँ किनारे पर पहुँचकर डेरा डाल दिया। मुज़फ़्फ़र ख़ाँ की सेना का पड़ाव नदी के उस पार था। उसके पास 40,000 सेना थी जबकि रहीम के पास मात्र 10,000 सेना थी। ऐसी हालत में नदी पार करना बहुत ही ख़तरनाक सिद्ध हो सकता था। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
इन हालात का सामना रहीम ने जिस मनौवैज्ञानिक पद्धति से किया, वह युद्ध विज्ञान के क्षेत्र में महत्त्वपूर्ण मानी जाती है। रहीम ने पदाधिकारियों को एक पत्र पढ़कर सुनाया कि बादशाह एक विशाल सेना लेकर ख़ुद आ रहे हैं और उनके आने तक आक्रमण न किया जाए। इससे अमीरों का मनोबल बढ़ा। वे सेनापति के आदेशों का पालन करने में लग गए। दुश्मनों को जब अपने जासूसों से पता चला कि बादशाह ख़ुद आ रहे हैं तो 16 जनवरी को नदी पार करके मुज़फ़्फ़र ख़ाँ ने जल्दबाज़ी के साथ आक्रमण कर दिया।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अपनी रणनीति के अनुसार रहीम 300 चुने हुए वीरों और 100 विशालकाय हाथियों के साथ सेना के मध्य में रहते हुए युद्ध भूमि में उतरे। राजपूतों और सैयदों ने इस युद्ध में बड़ी वीरता का प्रदर्शन किया। चारों तरफ़ मृत्यु का ताण्डव था। दोनों पक्षों को जब मुज़फ़्फ़र ख़ाँ ने गुत्थम–गुत्था देखा तो सात हज़ार सैनिकों के साथ मध्य भाग की ओर बढ़ा। मुग़ल सैनिक विशाल सेना को मध्य भाग की तरफ़ आता देख युद्ध स्थल से भागने लगे। ऐसी स्थिति में रहीम ने हाथियों की सेना आगे करने की युद्धनीति अपनाई। गजराजों द्वारा कुचले जाने से शत्रु पक्ष में त्राहि–त्राहि मच गई। जब तक वे सम्भलते, तब तक निज़ामुद्दीन ने पीछे से और राय दुर्ग सिसौदिया ने बाईं तरफ़ से आक्रमण कर दिया।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====कंधार पर आक्रमण====&lt;br /&gt;
रहीम ख़ानख़ाना जौनपुर में मुश्किल से एक वर्ष रहे होंगे कि [[4 जनवरी]], 1590 को बादशाह अकबर ने विशाल सेना के साथ उन्हें कंधार विजय के लिए भेज दिया। ख़र्च आदि के लिए मुलतान और भक्कर जागीर के रूप में प्रदान किया। रहीम ने रास्ते में ही बलूचियों को पराजित करने का फ़ैसला किया। लेकिन उन्होंने कंधार जीतने के पहले सिन्ध के शासक जानी बेग, जो मुज़फ़्फ़र ख़ाँ से ज़्यादा चालाक और सामरिक दृष्टि से सम्पन्न था, को पराजित करना ज़रूरी समझा। इसके लिए ख़ानख़ाना ने बादशाह से इज़ाज़त माँगी जो उन्हें तत्काल मिल गई। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रहीम उपजाऊ और सम्पन्न प्रान्त पर अधिकार करके सैनिकों की ज़रूरतें पूरी करना चाहते थे। वे अभी मुलतान से कुछ ही मील दूर थे कि बलूची सरदारों ने सामूहिक रूप से ख़ानख़ाना की सेवा में हाज़िर होकर अकबर के प्रति अपनी स्वामीभक्ति प्रदर्शित की और सिन्ध की विजय में सहयोग का पूरा आश्वासन दिया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
यह बात जब जानी बेग को पता चली तो उसने ख़ुसरो के नेतृत्व में 120 सशस्त्र नावों, जिनमें धनुर्धर सैनिक, बन्दूक चलाने वाले एवं 200 युद्ध तोपें थीं, को जलमार्ग से और दो टुकड़ियों को नदी के किनारों से भेजा। ख़ानख़ाना ने जिस क़िले के पास डेरा डाला था, वह स्थान नदी से काफ़ी ऊँचाई पर ढलुआ बलुई ज़मीन पर स्थित था। अतः नदी से निकलकर आक्रमण करना मुश्किल था। [[31 अक्तूबर]], 1591 को शत्रु–दल धारा के विपरीत आगे बढ़ता दिखाई पड़ा। अब युद्ध अनिवार्य हो गया था। यह भयानक युद्ध 24 घन्टे के बाद तब बन्द हुआ जब ख़ुसरों हारकर भाग गया। लेकिन जानी बेग इससे हतोत्साहित नहीं हुआ और बुहरी क़िले में अपना डेरा डाले पड़ा रहा, क्योंकि यह स्थल सुरक्षित था। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==ख़ानख़ाना की उपाधि==&lt;br /&gt;
ऐसा होने से दुश्मनों ने यह समझा कि एक तरफ़ से अकबर और दूसरी तरफ़ से मालवा की सेना ने एक साथ आक्रमण कर दिया है। वे तत्काल मैदान छोड़कर भागने लगे। परिणामतः मुज़फ़्फ़र ख़ाँ को भी वहाँ से भागकर अपनी जान बचानी पड़ी। इस विजय से रहीम 'मिर्ज़ा ख़ाँ' की बहादुरी की धाक जम गई और उनके दरबारी दुश्मनों के मुँह बन्द हो गए। इसी के साथ रहीम को 'ख़ानख़ाना' की उपाधि तथा कई जागीरों से सम्मानित किया गया।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सन 1589 में जब बादशाह अकबर अपने परिवार के साथ कश्मीर और काबुल घाटी की यात्रा पर गया तो रहीम ख़ानख़ाना भी उसके साथ थे। रहीम ने अवकाश के दिनों में बाबर की आत्मकथा '''तज़ुके बाबरी''' का तुर्की से फ़ारसी में अनुवाद किया। फिर [[24 नवम्बर]], 1589 को जब बादशाह यात्रा से लौट रहे थे तो उन्होंने यह अनुवाद उन्हें रास्तें में ही भेंट किया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अकबर ने रहीम की साहित्यिक कृति से प्रसन्न होकर [[राजा टोडरमल]] की मृत्यु से रिक्त साम्राज्य के वकील के पद पर उन्हें अधिष्ठित कर दिया। रहीम के पिता बैरम ख़ाँ भी साम्राज्य के वकील थे। यद्यपि उस समय तक इस पद के अधकार कुछ कम हो गए थे, लेकिन बादशाह और शहज़ादों के अधिकारों के बाद यही सर्वोच्च पद था। रहीम को [[जौनपुर]] का सूबा जागीर के रूप में प्रदान किया गया। उन्हें अवकाश के दिनों में दरबार में आने वाले कवियों आदि को दान देना पड़ता था। इसके अलावा साम्राज्य के सर्वश्रेष्ठ अमीर के ख़र्चे भी अधिक थे। रहीम को प्रतिष्ठा, कुल की मर्यादा और आन–बान के अनुसार ख़र्च करना पड़ता था, इस वजह से उनकी आर्थिक स्थिति कमज़ोर होने लगी थी। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====ख़ानख़ाना की युद्धनीति====&lt;br /&gt;
रहीम ख़ानख़ाना के सैनिकों को अब काफ़ी परेशानियाँ उठानी पड़ीं। दो महीने घेरा डालने के बाद भी उन्हें सफलता नहीं मिली। जानी बेग के छापामार सैनिक क़िले से निकलकर मुग़लों को परेशान करते और खाद्य सामग्री लूट लेते थे। जब खाद्यान्न की कमी हो गई तो ख़ानख़ाना ने बादशाह से मदद माँगी। बादशाह ने ढाई लाख रुपये, अनाज और तोपों से सजी कुछ नौकाएँ भेजीं। लेकिन जब इससे भी समस्या हल नहीं हुई तो उन्होंने जानी बेग के रसद आपूर्ति के स्रोतों पर अधिकार करना ज़रूरी समझा। उन्होंने मुग़ल सैनिकों के पाँच दस्तों की सहायता से शत्रु के रसद आपूर्ति ठिकानों पर क़ब्ज़ा कर लिया। इससे ख़ानख़ाना के सैनिकों को खाद्य सामग्री की पूर्ति सम्भव हो सकी। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
तत्पश्चात ख़ानख़ाना ने अपनी युद्धनीति के अनुसार आक्रमण करके बुहरी क़िले को ध्वस्त कर दिया। शत्रुओं ने जमकर संघर्ष किया, लेकिन अन्ततः पराजित हुए। जानी बेग ने युद्ध भूमि से भागकर उरनपुर में शरण ली। ख़ानख़ाना ने इस बार क़िले की घेराबन्दी करने में चूक नहीं की। यह घेरा एक माह तक चलता रहा। इतने में बारिश शुरू हो गई। लगातार बारिश के कारण तीन तरफ़ से नदी का जल तथा एक तरफ़ मुग़लों की घेराबन्दी से जानी बेग की खाद्य आपूर्ति लगभग समाप्त हो गई। नदी से सामग्री पहुँचना मुग़लों के क़ब्ज़े के कारण असम्भव था। तोपों की गोलाबारी से भीतर रहना मुश्किल हो गया था। लोग ऊँट आदि खाने लगे थे। जानी बेग के सैनिक भूख से व्याकुल होकर ख़ानख़ाना की शरण में आने लगे। ख़ानख़ाना की उदारता के फलस्वरूप अनेक सिन्धी तो मुग़ल सेना में शामिल हो गए। &lt;br /&gt;
====सिन्ध पर विजय====&lt;br /&gt;
आख़िर में जानी बेग ने अपने दूतों से कहलवाया कि [[अल्लाह]] के नाम पर अपने ही धर्म के लोगों की हत्या रोक दें। ख़ानख़ाना ने दूतों का स्वागत किया और यह सन्धि प्रस्ताव स्वीकृत किया कि सेहवान दुर्ग एवं बीस युद्धपोत मुग़लों को दे दिए जाएँ। जानी बेग अपनी पुत्री का विवाह इरीज़ से करें तथा सिन्ध के शासक राजदरबार में उपस्थित होकर बादशाह की अधीनता स्वीकार कर लें। सन्धि होने के बाद सैनिक–घेरा उठा लिया गया। जानी बेग ने तीन माह का वक़्त माँगा ताकि वह ठट्टा जाकर अपनी राजधानी लाहौर ले चलने का प्रबन्ध कर सके। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सेहवान दुर्ग की चाबी ख़ानख़ाना के वहाँ पर पहुँचने पर दुर्गपाल के द्वारा प्रदान कर दी गई। तीन महीने का वक़्त समाप्त होने पर भी जब जानी बेग नहीं आया तो ख़ानख़ाना ने ठट्टा की तरफ़ प्रस्थान किया। जानी बेग राजधानी से निकलकर फ़तेहाबाद में डेरा डाले पुर्तग़ाली सेना के आने का [[इंतज़ार]] कर रहा था। मुग़ल सेना फ़तेहाबाद पहुँच गई। तब जानी बेग ने आगे बढ़कर ख़ानख़ाना का स्वागत किया। उसकी धूर्तता तथा बहानेबाज़ी नहीं चल पाई। ख़ानख़ाना ने मुग़लों को उसकी मित्रता का विश्वास दिलाने के लिए उससे जहाज़ी बेड़ा समर्पित करने को कहा। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
जानी बेग के पास दो ही रास्ते थे- गिरफ़्तारी या अधीनता। उसने अपना जहाज़ी बेड़ा जो कि उसकी रीढ़ था, मुग़लों को दे दिया। सिन्ध पर विजय प्राप्त करके ख़ानख़ाना ठट्टा चले गए। वहाँ से प्रस्थान करते समय अपनी सारी सामग्री जो उनके पास थी, अपने अमीरों और कर्मचारियों में वितरित कर दी। वे फ़तेहाबाद में लौटकर आए ही थे कि उन्हें पराजित शत्रु के साथ दरबार में उपस्थित होने का शाही आदेश मिला। ख़ानख़ाना जानी बेग के साथ अविलम्ब वहाँ से चलकर दरबार में हाज़िर हुए। इससे उनकी आज्ञाकारिता पर बादशाह अकबर बहुत खुश हुआ।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====दक्षिण को प्रस्थान====&lt;br /&gt;
सिन्ध पर विजय के बाद ख़ानख़ाना दरबार में 6 माह ही रह पाए थे कि बादशाह ने उन्हें दक्षिण की ओर प्रस्थान करने को कहा। ख़ानख़ाना मालवा के मार्ग से दक्षिण को रवाना हुए। कुछ दिन [[भिलसा]] में रहकर 19 जुलाई, 1594 को दक्षिण की ओर सीधे न जाकर वे [[उज्जैन]] के रास्ते से चल पड़े। वे आक्रमण के पहले दक्षिण के द्वार पर स्थित [[ख़ानदेश]] पर भी अधिकार करना चाहते थे। शहज़ादा मुराद रहीम का इन्तज़ार कर रहा था। ख़ानख़ाना की देरी उसे पसन्द नहीं थी। दरबारी और अमीर ख़ानख़ाना के विरुद्ध मुराद के कान भर रहे थे। ख़ानख़ाना का यह कार्य उनकी दूरदर्शिता और कूटनीति कौशल का प्रमाण था। परन्तु शहज़ादा नाराज़ होता गया और उसने जून, 1565 में [[अहमदनगर]] की ओर प्रस्थान कर दिया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
मुग़लों, राजपूतों, सैयदों और ख़ानदेश की सम्मिलित सेना के साथ ख़ानख़ाना ने शाहपुर से चलकर पाथरी से 12 कोस दूर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] के तट पर अस्थि नामक स्थान पर डेरा डाल दिया। नदी के दूसरे किनारे पर [[चाँदबीबी]] के राष्ट्र जागरण के फलस्वरूप आदिल शाही, कुतुब शाही, निज़ाम शाही और बीदर शाही की संयुक्त सेनाएँ वीर योद्धा सुहेल ख़ाँ के नेतृत्व में डेरा डाले हुए थीं। पूरे पन्द्रह दिनों तक दोनों ही गोदावरी नदी के तट के आर पार एक दूसरे के आक्रमण का इन्तज़ार करते रहे। जब ख़ानख़ाना को दक्षिणियों की शक्ति का अनुमान हो गया तो उन्होंने अपने साथियों राजा अली ख़ाँ और शाहरुख़ के साथ 26 जनवरी, 1597 को नदी पार करके दक्षिण की सेना पर आक्रमण कर दिया।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====रहीम ख़ानख़ाना की गिरफ़्तारी====&lt;br /&gt;
[[चित्र:Khan-I-Khanan-Tomb-Delhi.jpg|thumb|250px|[[ख़ान ए ख़ाना मक़बरा]], [[दिल्ली]]]]&lt;br /&gt;
दक्षिण के इस अभियान से संतुष्ट होकर शहज़ादा ख़ुर्रम ख़ानदेश, बरार और अहमदनगर की सूबेदारी ख़ानख़ाना को देकर अपने पिता से मिलने माण्डू चला गया। बादशाह ने ख़ुर्रम को '''शाहजहाँ''' की उपाधि दी तथा सिंहासन से उठकर उसका स्वागत किया। मलिक अम्बर अपनी आदत के अनुसार अधिक दिनों तक अधीन नहीं रह सकता था। उसने सन्धि तोड़ दी और मुग़ल थानेदारों पर हमला कर दिया। ये ख़ानख़ाना की विपत्ति के दिन थे। दामाद शाहनवाज़ ख़ाँ की अधिक मदिरापान के कारण मृत्यु हो गई और रहीम का पुत्र रहमान दाद भी चल बसा। दाराब को बालाघाट से बालपुर और वहाँ से सन 1620 में बुरहानपुर खदेड़ दिया गया। बुरहानपुर में दाराब और ख़ानख़ाना दोनों ही गिरफ़्तार कर लिए गए। फिर तभी मुक्त हुए जब शाहजहाँ वहाँ पर आया। &lt;br /&gt;
इस प्रकार सन 1620 से 1626 तक का समय रहीम के राजनीतिक जीवन का ह्रास काल रहा। सम्राट अकबर के शासन काल में उनकी गणना [[अकबर के नवरत्न|अकबर के नौ रत्नों]] में होती थी। जहाँगीर के राजगद्दी पर बैठने पर रहीम ने अक्सर जहाँगीर की नीतियों का विरोध किया। इसके फलस्वरूप जहाँगीर की दृष्टि बदली और उन्हें क़ैद कर दिया। उनकी उपाधियाँ और पद ज़ब्त कर लिए गए। सन 1625 में रहीम ने दरबार में जहाँगीर के सामने उपस्थित होकर माफ़ी माँगी और वफ़ादारी का प्रण किया। बादशाह जहाँगीर ने न सिर्फ़ उन्हें माफ़ कर दिया बल्कि लाखों रुपये दिए, उपाधियाँ और पद लौटा दिए। जहाँगीर की इस कृपा से अभिभूत होकर रहीम ने अपनी क़ब्र के पत्थर पर यह दोहा खुदवाने की वसीयत की— &lt;br /&gt;
&amp;lt;poem&amp;gt;मरा लुत्फे जहाँगीर, जे हाई ढाते रब्बानी।&lt;br /&gt;
दो वारः जिन्दगी दाद, दो वारः खानखानी।।&lt;br /&gt;
अर्थात् ईश्वर की सहायता और जहाँगीर की दया से दो बार ज़िन्दगी और दो बार ख़ानख़ाना की उपाधि मिली।&amp;lt;/poem&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====व्यापक नरसंहार====&lt;br /&gt;
भयानक संघर्ष के बाद कुतुब शाही और निज़ाम शाही सैनिक मुग़लों की मार से भागने लगे। तब सेना के मध्य भाग में सुहेल ख़ाँ ने पूरी शक्ति के साथ मुग़लों पर आक्रमण कर दिया। मार–काट से डरकर मुग़ल सैनिक युद्ध स्थल से 30 मील दूर शाहपुर भाग गए। सुहेल ख़ाँ के सैनिकों ने जब मध्य भाग पर आक्रमण किया तो तोपों के सीधे आक्रमण से बचने के लिए वह वहाँ से हट गया, परन्तु राजा अलीख़ाँ बीच में आ गया। व्यापक नर संहार के बाद अंधेरा हो जाने के कारण दोनों पक्षों ने एक दूसरे की हार का अनुमान लगाकर वहाँ से भाग गए। प्रातः काल जब मुग़ल सैनिक नदी पर पानी लेने गए तो सुहेल ख़ाँ ने 25000 घुड़सवार सेना के साथ आक्रमण कर दिया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ख़ानख़ाना के पास इस समय कुल 7000 सैनिक थे। तीनों सेनाओं के महत्त्वपूर्ण सैनिक मारे गए थे। कहा जाता है कि दौलतख़ाँ लोदी (जिसे अज़ीज़ कोका ने रहीम को दिया था और कहा था कि इसकी सेवा करो, ख़ानख़ाना बन जाओगे) उस समय सेनापति ख़ानख़ाना का मुख्य रक्षक था। उसने सुहेल ख़ाँ द्वारा हाथियों और तोपों को आगे बढ़ाया जाते देखकर ख़ानख़ाना से कहा, &amp;quot;हमारे पास 600 घुड़सवार हैं। फिर भी मैं शत्रु के केन्द्र पर आक्रमण करूँगा।&amp;quot;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सेनापति ख़ानख़ाना ने कहा, &amp;quot;क्या तुम्हें [[दिल्ली]] का स्मरण नहीं है।&amp;quot; दौलत ख़ाँ ने उत्तर दिया, &amp;quot;अगर हम इन विषमताओं से सुरक्षित रह गए तो सैकड़ों दिल्लियाँ ढूँढ लेंगे।&amp;quot; बड़हा के सैयद यह वार्तालाप सुन रहे थे। वे दौलतख़ाँ लोदी से बोले, &amp;quot;जब कुछ नहीं बचा है सिवाय मृत्यु के तो आइए, हम सब हिन्दुस्तानियों की तरह लड़ें। लेकिन आप ख़ानख़ाना से यह पूछिए कि वह क्या चाहते हैं।&amp;quot;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
दौलतख़ाँ लोदी ने घूमकर ख़ानख़ाना से कहा, &amp;quot;हमारे सामने विशाल सेना खड़ी है। विजय अल्लाह के हाथ में है। कृपया यह बताइए कि अगर आप हार गए तो हम लोग आपको कहाँ पर पाएँगे।&amp;quot; ख़ानख़ाना ने कहा, &amp;quot;लाशों के नीचे।&amp;quot; फिर दौलत ख़ाँ और सैयदों ने आदिलशाही सेना के मध्य भाग पर सीधे आक्रमण कर दिया। इस युद्ध में शत्रु पराजित हुए और सुहेल ख़ाँ बेहोश होकर मैदान में गिर पड़ा, जिसे बाद में दक्षिणी उठाकर भाग गए। &lt;br /&gt;
====विपत्तियों के बादल====&lt;br /&gt;
कहा जाता है कि ख़ानख़ाना ने उस दिन 75 लाख रुपये बाँट दिए। इस महान विजय के बाद भी ख़ानख़ाना और शहज़ादा मुराद में मतभेद बढ़ते गए। शहज़ादे के कहने पर ख़ानख़ाना को वापस बुला लिया गया। यह रहीम के दुख का समय था। उनका संरक्षक और बादशाह उनसे नाराज़ था ही, इसी बीच उनका सबसे प्रिय पुत्र हैदर क़ुली जलकर मर गया। लाहौर से लौटते समय [[अम्बाला]] में माहबानो अधिक बीमार हो गईं। वह पुत्र की मृत्यु नहीं झेल सकीं और अम्बाला में ही सन 1598 में उनकी मृत्यु हो गई। दक्षिण से लौटने पर ख़ानख़ाना केवल साल भर दरबार में रहे। यह समय उनके दुख, अपमान और सन्ताप का था।&lt;br /&gt;
[[29 अक्टूबर]], 1599 को बादशाह अकबर ने [[शहज़ादा दानियाल]] को दक्षिण में नियुक्त करके रहीम को उसका अभिभावक बना दिया। साथ ही दक्षिण कमान का सेनापति पद देकर अहमदनगर का क़िला फ़तह करने के लिए भेजा। दानियाल और रहीम अहमदनगर क़िले का चार माह चार दिन तक घेरा डाले रहे। चाँदबीबी ने जब सन्धि करनी चाही तो हब्शियों ने उन्हें मार डाला और इब्राहीम के पुत्र बहादुर को नि­ज़ाम बनाकर युद्ध के लिए तैयार हो गए। &lt;br /&gt;
16 अगस्त, 1600 को क़िले की दीवार उड़ा दी गई और हब्शियों की पराजय हुई। रहीम ख़ानख़ाना बहादुर के साथ दरबार में लौट आए। बहादुर को [[ग्वालियर]] के क़िले में जीवन भर के लिए क़ैद कर दिया गया। ख़ानख़ाना ने अपनी पुत्री का विवाह दानियाल से कर दिया। अप्रैल, 1601 में ख़ानख़ाना अहमदनगर क़िले को दुरुस्त करने तथा शाह अली (जिसे [[मलिक अम्बर]] और राजू दक्षिणी ने निज़ाम शाह बनाकर गद्दी पर बैठाया था) को दबाव रखने के लिए जब वहाँ पर पहुँचे तो मुग़लों के आपसी वैमनस्य एवं दक्षिणियों की एकता से परिस्थिति बदली हुई थी।&lt;br /&gt;
====दामाद दानियाल की मृत्यु====&lt;br /&gt;
हब्शी मलिक अम्बर अपनी प्रतिभा, साहस और वीरता से सरदार बन चुका था। उसकी प्रतिष्ठा भी अधिक थी। उसी प्रकार राजू दक्षिणी भी प्रभावशाली था। रहीम ख़ानख़ाना के नेतृत्व में मलिक अम्बर को दो बार 16 मई, 1601 को मजेरा में अब्दुल रहमान ने और 1602 में नान्देर में ख़ानख़ाना के पुत्र इरीज़ ने हराया। इससे ख़ानख़ाना की प्रतिष्ठा बढ़ गई। इसी बीच दामाद शहज़ादा दानियाल की सन 1604 में मृत्यु हो गई। रहीम बिटिया जाना बेगम से बहुत प्यार करते थे। उसने विधवा का जीवन व्यतीत किया जो रहीम के लिए बहुत ही हृदय विदारक था। रहीम इस दुख से उबर नहीं पाए थे कि उनके संरक्षक महान सम्राट अकबर सन 1605 में परलोक सिधार गए। &lt;br /&gt;
==जहाँगीर से भेंट==&lt;br /&gt;
अकबर की मृत्यु के बाद रहीम बादशाह [[जहाँगीर]] से मिलने के लिए चिट्टियाँ लिखते रहे। अन्ततः उन्हें दरबार में उपस्थित होने की अनुमति मिल गई। सन 1608 में ख़ानख़ाना बहुमूल्य उपहारों के साथ दरबार में अत्यन्त उल्लास के साथ उपस्थित हुए। वह उस समय बहुत ही भावुक हो उठे थे। उन्हें यह भी भान न रहा कि वे सिर के बल चल कर आए हैं या पैर से। विह्वलता से उन्होंने अपने को बादशाह जहाँगीर के पैरों में डाल दिया, लेकिन जहाँगीर ने दयालुता से उन्हें उठाकर अपनी छाती से लगा लिया। फिर उनका मुख चूमा। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ख़ानख़ाना ने जहाँगीर को मोतियों के दो हार, कई [[हीरा|हीरे]] एवं [[माणिक्य|माणिक]] भेंट किए, जिनका मूल्य तीन लाख रुपये था। इसके अतिरिक्त कई अन्य वस्तुएँ भी भेंट कीं। बादशाह जहाँगीर ने विशिष्ट घोड़े और 20 [[हाथी]] प्रदान करके उन्हें सम्मानित किया। ख़ानख़ाना तीन महीने तीन दिन दरबार में रहकर दो वर्ष में दक्षिण विजय का आश्वासन देकर यथेष्ट सहायता लेकर दक्षिण की ओर चले गए। ख़ानख़ाना घनघोर बरसात में [[शाहजहाँ|शहज़ादा ख़ुर्रम]] के साथ बुरहानपुर से बालाघाट की ओर बढ़ चले। परन्तु मुग़ल सरदारों के बीच असहमति के कारण उनकी युद्धनीति असफल हो गई। मलिक अम्बर ने सामने युद्ध न करके छापामार लड़ाई लड़ी। मुग़ल सेना की रसद सामग्री समाप्त होने लगी। हाथी–घोड़े मरने लगे। ख़ानख़ाना के मित्र भी उनके शत्रु हो गए। फलतः उन्हें मलिक अम्बर से जहाँगीर की प्रतिष्ठा के अनुकूल सन्धि करनी पड़ी। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
इन सबसे बादशाह जहाँगीर बहुत ही नाराज़ हुआ। उसने ख़ान-ए-जहाँ लोदी को रहीम का उत्तराधिकारी बनाकर भेजा। साथ ही साथ उनके पुराने शत्रु महावत ख़ाँ को पराजित सेनापति को दरबार में लाने का काम सौंपा। महावत ख़ाँ के साथ जब ख़ानख़ाना लौटे तो उन्हें [[आगरा]] शहर में प्रवेश नहीं करने दिया गया। जब बादशाह मिला भी तो उसने रहीम की ओर ध्यान नहीं दिया। रहीम के पुत्रों - इरीज़ और दाराब को साम्राज्य की प्रशंसनीय सेवाओं के लिए उपाधियों एवं पारितोषकों से सम्मानित किया गया। दाराब को जागीर के रूप में ग़ाज़ीपुर प्रदान किया गया। इस विपत्ति में ख़ानख़ाना के मित्रों ने उनका साथ छोड़ दिया। काफ़ी समय वे चिन्तित अवस्था में दरबार में ही रहे। फिर कुछ दिनों के बाद आगरा प्रान्त में [[कालपी]] और [[कन्नौज]] की जागीर देकर वहाँ के उपद्रवों को शान्त करने के लिए भेजा गया। सन 1610 से 1612 तक ख़ानख़ाना कालपी में ही रहे। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
दक्षिण में रहीम की स्थिति को समझते हुए जहाँगीर ने शहज़ादा ख़ुर्रम की शादी रहीम की नतिनी और शाहनवाज़ ख़ाँ की लड़की से 23 अगस्त, 1617 को करवा दी। ख़ानख़ाना से वैवाहिक सम्बन्धों, बादशाह की निकट ही उपस्थिति और शहज़ादे का विशाल सेना के साथ मुहाने पर होना आदि स्थितियों ने दक्षिण के शासकों को समझौते के लिए विवश कर दिया। आदिल शाह ने 15 लाख रुपए मूल्य के सामान और नक़दी के साथ हाथी आदि उपहार में भेजकर अधीनता स्वीकार कर ली। फिर इतना ही सामान और नक़दी कुतुब मलिक ने भी भेजकर अधीनता स्वीकार कर ली। अब मलिक अम्बर के पास कोई चारा न था। अन्ततः उसे भी अधीनता स्वीकार करनी पड़ी। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==रहीम का साहित्यिक परिचय==&lt;br /&gt;
[[भक्तिकाल]] हिन्दी साहित्य में रहीम का महत्त्वपूर्ण स्थान है। उन्होंने अरबी, फ़ारसी, संस्कृत, हिन्दी आदि का गहन अध्ययन किया। वे राजदरबार में अनेक पदों पर कार्य करते हुए भी साहित्य सेवा में लगे रहे। रहीम का व्यक्तित्व बहुत प्रभावशाली था। वे स्मरण शक्ति, हाज़िर–जवाबी, काव्य और संगीत के मर्मज्ञ थे। वे युद्धवीर के साथ–साथ दानवीर भी थे। अकबर के दरबारी कवि गंग के दो छन्दों पर रीझकर इन्होंने 36 लाख रुपये दे दिए थे। &lt;br /&gt;
रहीम ने अपनी कविताओं में अपने लिए 'रहीम' के बजाए 'रहिमन' का प्रयोग किया है। वे इतिहास और काव्य जगत में '''अब्दुल रहीम ख़ानख़ाना''' के नाम से प्रसिद्ध हैं। रहीम [[मुसलमान]] होते हुए भी [[कृष्ण]] भक्त थे। उनके काव्य में नीति, भक्ति–प्रेम तथा श्रृंगार आदि के दोहों का समावेश है। साथ ही जीवन में आए विभिन्न मोड़ भी परिलक्षित होते हैं। &lt;br /&gt;
====रहीम की भाषा====&lt;br /&gt;
रहीम ने अपने अनुभवों को सरल और सहज शैली में मार्मिक अभिव्यक्ति प्रदान की। उन्होंने [[ब्रजभाषा|ब्रज भाषा]], पूर्वी [[अवधी भाषा|अवधी]] और खड़ी बोली को अपनी काव्य भाषा बनाया। किन्तु ब्रज भाषा उनकी मुख्य शैली थी। गहरी से गहरी बात भी उन्होंने बड़ी सरलता से सीधी–सादी भाषा में कह दी। भाषा को सरल, सरस और मधुर बनाने के लिए तद्भव शब्दों का अधिक प्रयोग किया। &lt;br /&gt;
*रहीम अरबी, तुर्की, [[फ़ारसी भाषा|फ़ारसी]], [[संस्कृत]] और हिन्दी के अच्छे जानकार थे। हिन्दू-[[संस्कृति]] से ये भली-भाँति परिचित थे। इनकी नीतिपरक उक्तियों पर संस्कृत कवियों की स्पष्ट छाप परिलक्षित होती है। &lt;br /&gt;
*कुल मिलाकर इनकी 11 रचनाएँ प्रसिद्ध हैं। इनके प्राय: 300 दोहे 'दोहावली' नाम से संगृहीत हैं। मायाशंकर याज्ञिक का अनुमान था कि इन्होंने सतसई लिखी होगी किन्तु वह अभी तक प्राप्त नहीं हो सकी है। दोहों में ही रचित इनकी एक स्वतन्त्र कृति 'नगर शोभा' है। इसमें 142 दोहे हैं। इसमें विभिन्न जातियों की स्त्रियों का श्रृंगारिक वर्णन है।&lt;br /&gt;
*रहीम अपने बरवै छन्द के लिए प्रसिद्ध हैं। इनका 'बरवै है। इनका 'बरवै नायिका भेद' [[अवधी भाषा]] में नायिका-भेद का सर्वोत्तम ग्रन्थ है। इसमें भिन्न-भिन्न नायिकाओं के केवल उदाहरण दिये गये हैं। मायाशंकर याज्ञिक ने काशीराज पुस्तकालय और कृष्णबिहारी मिश्र पुस्तकालय की हस्त लिखित प्रतियों के आधार पर इसका सम्पादन किया है। रहीम ने बरवै छन्दों में [[गोपी]]-विरह वर्णन भी किया है। &lt;br /&gt;
*मेवात से इनकी एक रचना 'बरवै' नाम की इसी विषय पर रचित प्राप्त हुई है। यह एक स्वतन्त्र कृति है और इसमें 101 बरवै छन्द हैं। रहीम के [[श्रृंगार रस]] के 6 सोरठे प्राप्त हुए हैं। इनके 'श्रृंगार सोरठ' ग्रन्थ का उल्लेख मिलता है किन्तु अभी यह प्राप्त नहीं हो सका है।  &lt;br /&gt;
*रहीम की एक कृति संस्कृत और हिन्दी खड़ी बोली की मिश्रित शैली में रचित 'मदनाष्टक' नाम से मिलती है। इसका वर्ण्य-विषय [[कृष्ण]] की [[रासलीला]] है और इसमें मालिनी छन्द का प्रयोग किया गया है। इसके कई पाठ प्रकाशित हुए हैं। 'सम्मेलन पत्रिका' में प्रकाशित पाठ अधिक प्रामणिक माना जाता है। इनके कुछ भक्ति विषयक स्फुट संस्कृत श्लोक 'रहीम काव्य' या 'संस्कृत काव्य' नाम से प्रसिद्ध हैं। कवि ने संस्कृत श्लोकों का भाव छप्पय और दोहा में भी अनूदित कर दिया है।  &lt;br /&gt;
*कुछ श्लोकों में संस्कृत के साथ हिन्दी भाषा का प्रयोग हुआ है। रहीम बहुज्ञ थे। इन्हें ज्योतिष का भी ज्ञान था। इनका संस्कृत, फ़ारसी और हिन्दी मिश्रित भाषा में' खेट कौतुक जातकम्' नामक एक ज्योतिष ग्रन्थ भी मिलता है किन्तु यह रचना प्राप्त नहीं हो सकी है। 'भक्तमाल' में इस विषय के इनके दो पद उद्धृत हैं। विद्वानों का अनुमान है कि ये पद 'रासपंचाध्यायी' के अंश हो सकते हैं। &lt;br /&gt;
*रहीम ने 'वाकेआत बाबरी' नाम से बाबर लिखित आत्मचरित का तुर्की से फ़ारसी में भी अनुवाद किया था। इनका एक 'फ़ारसी दीवान' भी मिलता है।&lt;br /&gt;
*रहीम के काव्य का मुख्य विषय श्रृंगार, नीति और भक्ति है। इनकी [[विष्णु]] और [[गंगा नदी|गंगा]] सम्बन्धी भक्ति-भावमयी रचनाएँ वैष्णव-[[भक्तिकाल|भक्ति आन्दोलन]] से प्रभावित होकर लिखी गयी हैं। नीति और श्रृंगारपरक रचनाएँ दरबारी वातावरण के अनुकूल हैं। रहीम की ख्याति इन्हीं रचनाओं के कारण है। [[बिहारी लाल]] और [[मतिराम]] जैसे समर्थ कवियों ने रहीम की श्रृंगारिक उक्तियों से प्रभाव ग्रहण किया है। व्यास, वृन्द और रसनिधि आदि कवियों के नीति विषयक दोहे रहीम से प्रभावित होकर लिखे गये हैं। रहीम का [[ब्रजभाषा]] और [[अवधी भाषा|अवधी]] दोनों पर समान अधिकार था। उनके बरवै अत्यन्त मोहक प्रसिद्ध है कि [[तुलसीदास]] को 'बरवै रामायण' लिखने की प्रेरणा रहीम से ही मिली थी। 'बरवै' के अतिरिक्त इन्होंने [[दोहा]], [[सोरठा]], [[कवित्त]], [[सवैया]], [[मालिनी]] आदि कई छन्दों का प्रयोग किया है।&lt;br /&gt;
==रहीम की रचनाएँ==&lt;br /&gt;
[[चित्र:Khan-I-Khanan-Tomb-Delhi-5.jpg|thumb|250px|[[ख़ान ए ख़ाना मक़बरा]], [[दिल्ली]]]]&lt;br /&gt;
रहीम अनेक भाषाओं के ज्ञाता थे। उन्होंने तुर्की भाषा के एक ग्रन्थ 'वाक़यात बाबरी' का फ़ारसी में अनुवाद किया। फ़ारसी में अनेक कविताएँ लिखीं। 'खेट कौतूक जातकम्' नामक ज्योतिष ग्रन्थ लिखा, जिसमें फ़ारसी और संस्कृत शब्दों का अनूठा मेल था। इनका काव्य इनके सहज उद्गारों की अभिव्यक्ति है। इन उद्गारों में इनका दीर्घकालीन अनुभव निहित है। ये सच्चे और संवेदनशील हृदय के व्यक्ति थे। जीवन में आने वाली कटु-मधुर परिस्थितियों ने इनके हृदय-पट पर जो बहुविध अनुभूति रेखाएँ अंकित कर दी थी, उन्हीं के अकृत्रिम अंकन में इनके काव्य की रमणीयता का रहस्य निहित है। इनके 'बरवै नायिका भेद' में काव्य रीति का पालन ही नहीं हुआ है, वरन उसके माध्यम से भारतीय गार्हस्थ्य-जीवन के लुभावने चित्र भी सामने आये हैं। मार्मिक होने के कारण ही इनकी उक्तियाँ सर्वसाधारण में विशेष रूप से प्रचलित हैं।&lt;br /&gt;
रहीम-काव्य के कई संग्रह प्रकाशित हो चुके हैं। इनमें- &lt;br /&gt;
#रहीम रत्नावली (सं. मायाशंकर याज्ञिक-1928 ई.) और &lt;br /&gt;
#रहीम विलास (सं. ब्रजरत्नदास-1948 ई., द्वितीयावृत्ति) प्रामाणिक और विश्वसनीय हैं। इनके अतिरिक्त &lt;br /&gt;
#रहिमन विनोद (हि. सा. सम्मे.), &lt;br /&gt;
#रहीम 'कवितावली (सुरेन्द्रनाथ तिवारी), &lt;br /&gt;
#रहीम' ([[रामनरेश त्रिपाठी]]), &lt;br /&gt;
#रहिमन चंद्रिका (रामनाथ सुमन), &lt;br /&gt;
#रहिमन शतक (लाला भगवानदीन) आदि संग्रह भी उपयोगी हैं।&lt;br /&gt;
====रहीम के दोहे====&lt;br /&gt;
*रहिमन धागा प्रेम का मत तोडों छिटकाय।&lt;br /&gt;
टूटे तो फिर ना मिले मिले गांठ पड ज़ाए।।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |url=http://vijaymishraa.blogspot.com/2009/09/blog-post_07.html |title=अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना  |accessmonthday=18 जुलाई |accessyear=2010 |last=मिश्रा|first=विजय |authorlink= |format=एच.टी.एम.एल |publisher=मेरी दुनियाँ |language=[[हिन्दी]] }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
*रहिमन दानि दरिद्रतर, तऊ जांचिबे योग।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
ज्यों सरितन सूख परे, कुआं खनावत लोग।।&amp;lt;br /&amp;gt; &lt;br /&gt;
कविवर रहीम कहते हैं कि यदि कोई दानी मनुष्य दरिद्र भी हो तो भी उससे याचना करना बुरा नहीं है क्योंकि वह तब भी उनके पास कुछ न कुछ रहता ही है। जैसे नदी सूख जाती है तो लोग उसके अंदर कुएं खोदकर उसमें से पानी निकालते हैं।&lt;br /&gt;
*रहिमन देखि बड़ेन को, लघु न दीजिए डारि।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
जहां काम आवै सुई, कहा करै तलवारि।।&amp;lt;br /&amp;gt; &lt;br /&gt;
कविवर रहीम के अनुसार बड़े लोगों की संगत में छोटों की उपेक्षा नहीं करना चाहिए क्योंकि विपत्ति के समय उनकी भी सहायता की आवश्यकता पड़ सकती है। जिस तरह तलवार के होने पर सुई की उपेक्षा नहीं करना चाहिए क्योंकि जहां वह काम कर सकती है तलवार वहां लाचार होती है।&lt;br /&gt;
*एकै साधे सब सधैं, सब साधे सब जाय।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
रहिमन मूलहि सींचिबो, फूलै फलै अघाय।।&lt;br /&gt;
*कह रहीम कैसे निभे, बेर केर का संग।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
यै डोलत रस आपने, उनके फाटत अंग।।&lt;br /&gt;
*खीरा सिर ते काटिए, मलियत लौन लगाय।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
रहिमन करुए मुखन को, चहियत इहै सजाय।।&lt;br /&gt;
*छिमा बड़ेन को चाहिए, छोटन को उत्पात। &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
का रहीम हरि को घटयौ, जो भृगु मारी लात।।&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
रहीम एक सहृदय स्वाभिमानी, उदार, विनम्र, दानशील, विवेकी, वीर और व्युत्पन्न व्यक्ति थे। ये गुणियों का आदर करते थे। इनकी दानशीलता की अनेक कथाएं प्रचलित है। इनके व्यक्तित्व से अकबरी दरबार गौरवान्वित हुआ था और इनके काव्य से हिन्दी समृद्ध हुई है।&lt;br /&gt;
==उपलब्धियाँ==&lt;br /&gt;
*इनका जन्म जब ये कुल 5 वर्ष के ही थे, गुजरात के पाटन नगर में (1561 ई.) इनके पिता की हत्या कर दी गयी। इनका पालन-पोषण स्वयं अकबर की देख-रेख में हुआ।&lt;br /&gt;
*इनकी कार्यक्षमता से प्रभावित होकर अकबर ने 1572 ई. में गुजरात की चढ़ाई के अवसर पर इन्हें पाटन की जागीर प्रदान की। अकबर के शासनकाल में उनकी निरन्तर पदोन्नति होती रही। &lt;br /&gt;
*1576 ई. में गुजरात विजय के बाद इन्हें गुजरात की सूबेदारी मिली। &lt;br /&gt;
*1579 ई. में इन्हें 'मीर अर्जु' का पद प्रदान किया गया। &lt;br /&gt;
*1583 ई. में इन्होंने बड़ी योग्यता से गुजरात के उपद्रव का दमन किया। &lt;br /&gt;
*प्रसन्न होकर अकबर ने 1584 ई. में इन्हें' ख़ानख़ाना' की उपाधि और पंचहज़ारी का मनसब प्रदान किया। &lt;br /&gt;
*1589 ई. में इन्हें 'वकील' की पदवी से सम्मानित किया गया। &lt;br /&gt;
*1604 ई. में [[शहज़ादा दानियाल]] की मृत्यु और [[अबुलफ़ज़ल]] की हत्या के बाद इन्हें दक्षिण का पूरा अधिकार मिल गया। [[जहाँगीर]] के शासन के प्रारम्भिक दिनों में इन्हें पूर्ववत सम्मान मिलता रहा। &lt;br /&gt;
*1623 ई. में [[शाहजहाँ]] के विद्रोही होने पर इन्होंने जहाँगीर के विरुद्ध उनका साथ दिया। &lt;br /&gt;
*1625 ई. में इन्होंने क्षमा याचना कर ली और पुन: 'ख़ानख़ाना' की उपाधि मिली। &lt;br /&gt;
*1626 ई. में 70 वर्ष की अवस्था में इनकी मृत्यु हो गयी।      &lt;br /&gt;
==ख़ान ए ख़ाना मक़बरा==&lt;br /&gt;
{{main|ख़ान ए ख़ाना मक़बरा}}&lt;br /&gt;
*ख़ान ए ख़ाना के नाम से प्रसिद्ध यह मक़बरा अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना का है, जो [[मुग़ल]] बादशाह [[अकबर]] एवं [[जहाँगीर]] के शासनकाल के प्रतिभाशाली एवं प्रसिद्ध दरबारी थे। &lt;br /&gt;
*ख़ान ए ख़ाना मक़बरे का निर्माण अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना के द्वारा अपनी बेगम की याद में करवाया गया था, जिनकी मृत्यु 1598 ई. में हो गयी थी। बाद में स्वयं अब्दुर रहीम को 1627 ई. में उनके मृत्यु के पश्चात् इसी मक़बरे में दफनाया गया। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{संदर्भ ग्रंथ}}&lt;br /&gt;
==टीका टिप्पणी और संदर्भ==                                                       &lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt; &lt;br /&gt;
सहायक ग्रन्थ-&lt;br /&gt;
#अकबरी दरबार के हिन्दी कवि: डा. सरयूप्रसाद अग्रवाल; &lt;br /&gt;
#रहिमन विलास : ब्रजरत्नदास; &lt;br /&gt;
#रहीम रत्नावली : मायाशंकर याज्ञिक।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==बाहरी कड़ियाँ==&lt;br /&gt;
*[http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/rahim.htm अब्दुर्रहीम ख़ान खाना - संक्षिप्त परिचय]&lt;br /&gt;
*[http://books.google.co.in/books?id=BfYWgO-dnn0C&amp;amp;pg=PA274&amp;amp;lpg=PA274&amp;amp;dq=%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%AE+%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=UdffbpjOMN&amp;amp;sig=FCKTePig6rajkYKFgYotWkVlkUo&amp;amp;hl=hi&amp;amp;ei=_dZBTI7jCYjSuwOOs6iNDQ&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=4&amp;amp;ved=0CBoQ6AEwAzgK#v=onepage&amp;amp;q=%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%AE%20%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE&amp;amp;f=false अवधी कवि अब्दुर्रहीम ख़ान खाना]&lt;br /&gt;
*[http://www.brandbihar.com/hindi/literature/kavya/raheem.html हिन्दी के कवि रहीम]&lt;br /&gt;
*[http://hindinest.com/bhaktikal/02227.htm अब्दुर्रहीम ख़ानख़ाना]&lt;br /&gt;
*[http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%AE रहीम]&lt;br /&gt;
*[http://www.hindikunj.com/2009/10/rahim-dohe.html रहीम दोहे]&lt;br /&gt;
*[http://www.bharatdarshan.co.nz/hindi/index.php?page=Raheem रहीम के दोहे]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{भारत के कवि}}&lt;br /&gt;
{{अकबर के नवरत्न}}&lt;br /&gt;
[[Category:कवि]]&lt;br /&gt;
[[Category:जीवनी साहित्य]]&lt;br /&gt;
[[Category:अकबर के नवरत्न]] &lt;br /&gt;
[[Category:मुग़ल साम्राज्य]]&lt;br /&gt;
[[Category:प्रसिद्ध व्यक्तित्व कोश]][[Category:चरित कोश]]&lt;br /&gt;
[[Category:प्रसिद्ध व्यक्तित्व]]&lt;br /&gt;
[[Category:भक्ति काल]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;br /&gt;
{{toc}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235712</id>
		<title>इन्तज़ार</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235712"/>
		<updated>2011-11-22T09:28:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंतज़ार को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंतज़ार]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235708</id>
		<title>वार्ता:इंतज़ार</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235708"/>
		<updated>2011-11-22T09:26:32Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235707</id>
		<title>इंतज़ार</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B0&amp;diff=235707"/>
		<updated>2011-11-22T09:26:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=किसी का रास्ता देखना या बाट जो...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=किसी का रास्ता देखना या बाट जोहना, प्रतीक्षा।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [अरबी इंतिजार]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235704</id>
		<title>इन्तज़ाम</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235704"/>
		<updated>2011-11-22T09:23:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंतज़ाम को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंतज़ाम]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235701</id>
		<title>वार्ता:इंतज़ाम</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235701"/>
		<updated>2011-11-22T09:22:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235699</id>
		<title>इंतज़ाम</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%9C%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%AE&amp;diff=235699"/>
		<updated>2011-11-22T09:21:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=प्रबंध, व्यवस्था |व्याकरण=पुं...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=प्रबंध, व्यवस्था&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [अरबी इंतिज़ाम] [विशेषण इंतज़ामी]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
|सभी लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235698</id>
		<title>इन्तक़ाल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235698"/>
		<updated>2011-11-22T09:18:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: इंतक़ाल को अनुप्रेषित (रिडायरेक्ट)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT [[इंतक़ाल]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235697</id>
		<title>वार्ता:इंतक़ाल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235697"/>
		<updated>2011-11-22T09:17:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{वार्ता}}' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{वार्ता}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235695</id>
		<title>इंतक़ाल</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BE%E0%A4%B2&amp;diff=235695"/>
		<updated>2011-11-22T09:17:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: '{{शब्द संदर्भ नया |अर्थ=इस लोक से निकल कर दूसरे लोक में...' के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{शब्द संदर्भ नया&lt;br /&gt;
|अर्थ=इस लोक से निकल कर दूसरे लोक में जाना, अर्थात् मृत्यु या मौत।&lt;br /&gt;
|व्याकरण=पुंलिङ्ग [अरबी इंतक़ाल]&lt;br /&gt;
|उदाहरण=&lt;br /&gt;
|विशेष=&lt;br /&gt;
|विलोम=&lt;br /&gt;
|पर्यायवाची=&lt;br /&gt;
|संस्कृत=&lt;br /&gt;
|अन्य ग्रंथ=&lt;br /&gt;
|संबंधित शब्द=&lt;br /&gt;
|संबंधित लेख=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80/%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B86&amp;diff=235059</id>
		<title>सदस्य:लक्ष्मी गोस्वामी/अभ्यास6</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80/%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B86&amp;diff=235059"/>
		<updated>2011-11-19T05:21:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==इतिहास==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;bharattable-green&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| valign=&amp;quot;top&amp;quot;|&lt;br /&gt;
{| width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
&amp;lt;quiz display=simple&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[हड़प्पा|हड़प्पावासी]] किस [[धातु]] से परिचित नहीं थे?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-[[सोना]] एवं [[चांदी]]&lt;br /&gt;
-टीन एवं [[सीसा]]&lt;br /&gt;
+[[लोहा]] &lt;br /&gt;
-[[तांबा]] एव कांसा &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[मगध]] की प्रथम राजधानी कौन-सी थी?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-[[पाटलिपुत्र]] &lt;br /&gt;
-[[वैशाली]]&lt;br /&gt;
+[[गिरिव्रज]]/राजगृह &lt;br /&gt;
-[[चम्पा]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[महाजनपद]] काल में श्रेणियों के संचालक को कहा जाता था? &lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+श्रेष्ठिन &lt;br /&gt;
-सेठ&lt;br /&gt;
-जेट्ठल &lt;br /&gt;
-ग्राम भोजक &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{'[[बुद्धचरित]]', जिसे '[[बौद्ध|बौद्धों]] की 'रामायण' कहा जाता है, के रचनाकार हैं?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-वसुमित्र&lt;br /&gt;
-बुद्धघोष&lt;br /&gt;
+[[अश्वघोष]] &lt;br /&gt;
-[[नागार्जुन]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{निम्नलिखित में से [[अशोक]] का उत्तराधिकारी कौन था?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+[[कुणाल]] &lt;br /&gt;
-[[राहुल]]&lt;br /&gt;
-[[बिन्दुसार]]&lt;br /&gt;
-इनमें से कोई नहीं &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[सांची]] का स्तूप किसने बनवाया था?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-[[गौतम बुद्ध]] &lt;br /&gt;
+[[अशोक]]&lt;br /&gt;
-[[चन्द्रगुप्त]] &lt;br /&gt;
-[[खरगोन]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{चार धातुओं- [[सोना]], [[चाँदी]], [[ताँबा]] एवं [[सीसा]]- के सम्मिश्रण से बनने वाले सिक्के को क्या कहा जाता था?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-शतमान&lt;br /&gt;
-[[निष्क]]&lt;br /&gt;
-पल&lt;br /&gt;
+कार्षापण&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[मुजरिस]] किस राज्य का प्रमुख बंदरगाह था?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+चेर&lt;br /&gt;
-[[चोल]]&lt;br /&gt;
-[[पांड्य]]&lt;br /&gt;
-[[कदम्ब]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[नालंदा विश्वविद्यालय]] की स्थापना का युग कौन-सा था?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-[[मौर्य]]&lt;br /&gt;
-[[कुषाण]]&lt;br /&gt;
+[[गुप्त]] &lt;br /&gt;
-पाल&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{गुप्तकालीन पुस्तक 'नवनीतकम्' का संबंध है?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-खगोल शास्त्र से &lt;br /&gt;
+चिकित्सा से&lt;br /&gt;
-गणित से&lt;br /&gt;
-धातु विज्ञान से &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{निम्नांकित में से [[दिल्ली]] का पहला [[तुग़लक वंश|तुग़लक]] सुल्तान कौन था?38&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+[[ग़यासुद्दीन तुग़लक़]] &lt;br /&gt;
-मलिक तुग़लक &lt;br /&gt;
-[[मुहम्मद बिन तुग़लक़]] &lt;br /&gt;
-[[फ़िरोज़शाह तुग़लक़]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{अदीना मस्जिद कहाँ स्थित है?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-[[जौनपुर]] में &lt;br /&gt;
-[[गुजरात]] में &lt;br /&gt;
+[[बंगाल]] में &lt;br /&gt;
-इनमें से कोई नहीं &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[डच|डचों]] ने अपनी पहली फैक्ट्री 1605 ई. में कहाँ स्थापित की?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+[[सूरत]] &lt;br /&gt;
-कालीकट &lt;br /&gt;
-मसूलीपट्टनम&lt;br /&gt;
-पुलीकट &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[अंग्रेज़ी शासन का प्रभाव किस क्षेत्र में अधिक पड़ा?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-राजनीतिक &lt;br /&gt;
+आर्थिक&lt;br /&gt;
-धार्मिक&lt;br /&gt;
-मनोवैज्ञानिक &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[दादाभाई नौरोजी]] ने [[अंग्रेज़|अंग्रेज़ो]] द्वारा किए गए किस कार्य को 'अनिष्टो' का अनिष्ट' की संज्ञा दी?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
-भारतीय परंपरागत उद्योगों का विनाश &lt;br /&gt;
-सभी उच्च पदों पर [[अंग्रेज़|अंग्रेज़ों]] की भर्ती &lt;br /&gt;
+धन के निकास &lt;br /&gt;
-नीलहों द्वारा भारतीयों के साथ किए गए व्यवहार &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{[[अलीगढ़ मुस्लिम विश्वविद्यालय]] की स्थापना किसने की थी?&lt;br /&gt;
|type=&amp;quot;()&amp;quot;}&lt;br /&gt;
+[[सैयद अहमद ख़ाँ]] &lt;br /&gt;
-मुहम्मद इकबाल &lt;br /&gt;
-मुहम्मद अली&lt;br /&gt;
इनमें से कोई नहीं &lt;br /&gt;
&amp;lt;/quiz&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=233874</id>
		<title>साँचा:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://loginhi.bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%82_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6&amp;diff=233874"/>
		<updated>2011-11-13T12:15:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;लक्ष्मी: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Navbox&lt;br /&gt;
|name=पंद्रहवीं लोकसभा सांसद&lt;br /&gt;
|title =[[:श्रेणी:पंद्रहवीं लोकसभा सांसद|पंद्रहवीं लोकसभा सांसद]]&lt;br /&gt;
|titlestyle =background:#a9dec1;&lt;br /&gt;
|groupstyle =background:#dac0fa;&lt;br /&gt;
|liststyle =padding-left:5px; padding-right:5px; background:#d5f1e1; text-align:left&lt;br /&gt;
|listpadding=0.5em 0em;&lt;br /&gt;
|image=&lt;br /&gt;
|imagestyle=background:#d5f1e1; &lt;br /&gt;
|imageleft =&lt;br /&gt;
|imageleftstyle=&lt;br /&gt;
|style =&lt;br /&gt;
|basestyle= &lt;br /&gt;
|navbar=&lt;br /&gt;
|above=&lt;br /&gt;
|abovestyle=&lt;br /&gt;
|state=&amp;lt;includeonly&amp;gt;uncollapsed&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&lt;br /&gt;
|oddstyle=&lt;br /&gt;
|evenstyle=&lt;br /&gt;
|group1 =&lt;br /&gt;
|group1style=&lt;br /&gt;
|list1 = &lt;br /&gt;
[[अज़हरुद्दीन मोहम्मद]] '''·'''  [[अनंत कुमार]] '''·'''  [[अशोक अर्गल]] '''·'''  [[असादूद्दीन ओवेसी]] '''·'''  [[आदित्यनाथ]] '''·'''  [[आदिशंकर]] '''·'''  [[आनन्दराव अडसूल]] '''·'''  [[ई. अहमद]] '''·'''  [[एंटो एंटोनी]] '''·'''  [[एम. के. अलागिरि]] '''·'''  [[एस. अलागिरि]] '''·'''  [[कमलनाथ]] '''·'''  [[कीर्ति झा आज़ाद]] '''·'''  [[के. मुरुगेसन आनंदन]] '''·'''  [[कौशलेन्द्र कुमार]] '''·'''  [[घनश्याम अनुरागी]] '''·'''  [[चन्द्रेश कुमारी कटोच]] '''·'''  [[जय प्रकाश अग्रवाल]] '''·'''  [[जे.एम. आरुन रशीद]] '''·'''  [[टी.के.एस. इलेंगोवन]] '''·'''  [[नलिन कुमार कटील]] '''·'''  [[नारनभाई कछाड़िया]] '''·'''  [[नारायण सिंह अम्लाबे]] '''·'''  [[निनोंग ईरींग]] '''·'''  [[पी. कुमार]] '''·'''  [[प्रवीण सिंह ऐरन]] '''·'''  [[प्रेमदास कथीरिया]] '''·'''  [[फ़ारूक़ अब्दुल्ला, डॉ.|फ़ारूक़ अब्दुल्ला]] '''·'''  [[बदरुद्दीन अजमल]] '''·'''  [[बसुदेव आचार्य]] '''·'''  [[बिरेन सिंह इंग्ती]] '''·'''  [[महिन्द्र सिंह केपी]] '''·'''  [[मीरा कुमार]] '''·'''  [[रतन सिंह अजनाला, डॉ.|रतन सिंह अजनाला]] '''·'''  [[रमेश कुमार]] '''·'''  [[रहमान अब्दुल]] '''·'''  [[राजेन्द्र अग्रवाल]] '''·'''  [[लाल कृष्ण आडवाणी]] '''·'''  [[लाल चंद कटारिया]] '''·'''  [[विश्व मोहन कुमार]] '''·'''  [[शिवकुमार उदासी]] '''·'''  [[शिवाजी अधलराव पाटील]] '''·'''  [[शिशिर कुमार अधिकारी]] '''·'''  [[शीश राम ओला]] '''·'''  [[शेख नूरुल इस्लाम]] '''·'''  [[शैलेन्द्र कुमार]] '''·'''  [[श्रीनिवासुलु कानवा]] '''·'''  [[साई प्रताप अन्नाय्यागरी]] '''·'''  [[सीमा उपाध्याय]] '''·'''  [[सुरेश चनबसप्पा अंगड़ी]] '''·'''  [[सुल्तान अहमद]] '''·'''  [[सुवेन्दु अधिकारी]] '''·'''  [[हंसराज गंगारामजी अहीर]] '''·'''  [[पुतुल कुमारी]] '''·'''  [[विजय कृष्ण हांडिक]] '''·'''  [[पी. करुणाकरन]] '''·'''  [[एन. पीतांबर कुरुप]] '''·''' [[सैयद शाहनवाज हुसैन]] '''·'''  [[इस्माइल हुसैन]] '''·'''  [[अब्दुल मन्नान हुसैन]] '''·'''  [[मोनाजिर हसन]] '''·'''  [[कपिल मुनि करवारिया]] '''·'''  [[डेविडसन जे. हेलेन]] '''·'''  [[सुचारू रंजन हलदर]] '''·'''  [[सब्बम हरि]] '''·'''  [[कैसर जहाँ]] '''·''' [[जी. वी. हर्ष कुमार]] '''·'''  [[दीपेंद्र सिंह हुड्डा]] '''·'''  [[महेश्वर हजारी]] '''·'''  [[शेख सैदुल हक]] '''·'''  [[अनंत कुमार हेगड़े]] '''·'''  [[हसन बेगम तबस्सुम]] '''·'''  [[मकनसिंह सोलंकी]] '''·'''  [[भरतसिंह माधवसिंह सोलंकी]] '''·'''  [[सुरेश कलमाड़ी]] '''·'''  [[वीरेन्द्र कश्यप]] '''·'''  [[एम. कृष्णास्वामी]] '''·'''  [[रामसिंह कस्वां]] '''·'''  [[बापीराजू कानूमुरी]] '''·'''  [[गुरुदास कामत]] '''·'''  [[कुपारानी किल्ली]] '''·'''  [[कमल किशोर]] '''·'''  [[मधु कोड़ा]] '''·'''  [[कोडिकुन्नील सुरेश]] '''·'''  [[मारोतराव सैनूजी कोवासे]] '''·'''  [[परनीत कौर]] '''·'''  [[महादेव सिंह खंडेला]] '''·'''  [[निर्मल खत्री]] '''·'''  [[चन्द्रकांत भाऊराव खैर]] '''·'''  [[मल्लिकार्जुन खर्गे]] '''·'''  [[सलमान खुर्शीद]] '''·'''  [[हसन ख़ाँ]] '''·'''  [[आवले जयवंत गंगाराम]] '''·'''  [[ए. गणेशमूर्ति]] '''·'''  [[प्रेमचंद्र गुड्डू]] '''·'''  [[सुखेन्द्र रेड्डी गुथा]] '''·'''  [[पी. सी. गद्दीगौदर]] '''·'''  [[परमजीत कौर गुलशन]] '''·'''  [[दिलीपकुमार मनसुखलाल गाँधी]] '''·'''  [[वरुण गाँधी]] '''·'''  [[मेनका गाँधी]] '''·'''  [[सुशील कुमार सिंह]] '''·'''  [[एस. सेलवन गाँधी]] '''·'''  [[एकनाथ महादेव गायकवाड़]] '''·'''  [[माणिकराव होडल्या गावित]] '''·'''  [[भावना पाटील सुर्वे गवली]] '''·'''  [[अनंत गंगाराम गीते]] '''·'''  [[दीप गोगोई]] '''·'''  [[राजेन गोहेन]] '''·'''  [[डी. वी. सदानन्द गौड़ा]] '''·'''  [[डी. बी. चन्द्रे गौड़ा]] '''·'''  [[शेर सिंह घुबाया]] '''·'''  [[पवन सिंह घाटोवार]] '''·'''  [[विजया चक्रवर्ती]] '''·'''  [[हरिश्चंद्र देवराम चव्हाण]] '''·'''  [[पी. सी. चाको]] '''·'''  [[सी. एम. चांग]] '''·'''  [[एन. एस. वी. चित्तन]] '''·'''  [[पलानीअप्पन चिदम्बरम]] '''·'''  [[चिन्ता मोहन]] '''·'''  [[अधीर रंजन चौधरी]] '''·'''  [[अबू हशीम ख़ां चौधरी]] '''·'''  [[अरविन्द कुमार चौधरी]] '''·''' [[जयंत चौधरी]] '''·''' [[तुषार अमर सिंह चौधरी]] '''·''' [[निखिल कुमार चौधरी]] '''·''' [[बंसगोपाल चौधरी]] '''·''' [[भूदेव चौधरी]] '''·''' [[श्रुति चौधरी]] '''·'''  [[संतोष चौधरी]] '''·'''  [[हरीश चौधरी]] '''·''' [[दारा सिंह चौहान]] '''·''' [[प्रभातसिंह प्रतापसिंह चौहान]] '''·''' [[महेन्द्रसिंह पृथ्वीसिंह चौहान]] '''·''' [[राजकुमारी चौहान]] '''·''' [[संजय सिंह]] '''·''' [[संजय सिंह चौहान]] '''·''' [[एस. जगतरक्षकन]] '''·''' [[चौधरी मोहन जतुआ]] '''·''' [[एम. जगन्नाथ]] '''·'''  [[मोहन जेना]] '''·''' [[प्रदीप कुमार जैन आदित्य]] '''·''' [[दिलीप सिंह जूदेव]] '''·'''  [[श्रीकांत कुमार जेना]] '''·'''  [[श्रीएस. आर. जयदुरई]] '''·''' [[दर्शना विक्रम जरदोश]] '''·'''  [[बद्री राम जाखड़]] '''·'''  [[पूनम वेलजीभाई जाट]] '''·'''  [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]] '''·''' [[बलिराम सुकुर जाधव]] '''·''' [[श्रीप्रकाश जायसवाल]] '''·''' [[गोरख प्रसाद जायसवाल]] '''·''' [[संजय जायसवाल]] '''·''' [[हरिभाऊ माधव जावले]] '''·''' [[नवीन जिन्दल]] '''·''' [[रमेश चंदप्पा जीगाजीनागी]] '''·''' [[कैलास जोशी]] '''·''' [[प्रहलाद वेंकटेश जोशी]] '''·''' [[मुरली मनोहर जोशी]]  '''·''' [[महेश जोशी]] '''·''' [[सी. पी. जोशी]]  '''·''' [[माणिक टैगोर]] '''·''' [[लक्ष्मण टुडु]] '''·''' [[अनु टंडन]] '''·''' [[लालजी टंडन]]  '''·''' [[प्रदीप टम्टा]] '''·''' [[जोसेफ टोपो]] '''·''' [[जगदीश ठाकोर]]  '''·''' [[अनुराग सिंह ठाकुर]]  '''·''' [[रत्ना डे]] '''·''' [[रमेन डेका]]  '''·''' [[चार्ल्स डिएस]] '''·''' [[राम चन्द्र डोम]]  '''·''' [[संजय तकाम]] '''·''' [[मुनिसामी तंबीदुरै]]  '''·''' [[दीनूभाई बोगाभाई सोलंकी]]  '''·''' [[बिभु प्रसाद तरई]] '''·''' [[दिनेश त्रिवेदी]] '''·''' [[अशोक तंवर]] '''·''' [[सुरेश काशीनाथ तवारे]] '''·''' [[प्रभा किशोर तविआड]]'''·''' [[मनोहर तिरकी]]'''·''' [[भीष्मशंकर तिवारी]] '''·''' [[मनीष तिवारी]]'''·''' [[कृष्णा तीरथ]]'''·''' [[नरेन्द्र सिंह तोमर]] '''·''' [[आर. थामरईसेलवन]] '''·''' [[के.वी. थॉमस]]  '''·'''  [[कालीकेश नारायण सिंह देव]] '''·''' [[किरीट प्रेमजीभाई सोलंकी]] '''·''' [[विजय बहादुर सिंह]] '''·''' [[तिरूमा वलावन थोल]] '''·''' [[प्रिया सुनील दत्त]] '''·''' [[निशिकांत दुबे]] '''·''' [[वी. किशोर चन्द्र एस. देव]] '''·''' [[एच. डी. देवेगौडा]] '''·'''  [[मिलिन्द मुरली देवरा]] '''·''' [[अश्वमेध देवी]] '''·''' [[के. डी. देशमुख]] '''·''' [[काकोली घोष दस्तिदार]] '''·''' [[रावसाहेब पाटील दानवे]] '''·''' [[खगेन दास]] '''·''' [[भक्त चरण दास]] '''·''' [[राम सुन्दर दास]] '''·''' [[गुरुदास दासगुप्त]] '''·''' [[दीपा दासमुंशी]] '''·''' [[सन्दीप दीक्षित]] '''·''' [[के. पी. धनपालन]] '''·''' [[ज्योति धुर्वे]] '''·''' [[संजय शामराव धोत्रे]]  '''·''' [[मीनाक्षी नटराजन]] '''·''' [[ज़फर अली नक़वी]] '''·''' [[पी. आर. नटराजन]] '''·''' [[डी. नेपोलियन]] '''·''' [[मौसम नूर]] '''·''' [[गोविन्द चन्द्र नस्कर]] '''·''' [[रानी नरह]] '''·''' [[पी. जयाप्रदा नहाटा]] '''·''' [[श्रीपाद येसो नाईक]] '''·''' [[संजीव गणेश नाईक]] '''·''' [[देवेन्द्र नागपाल]] '''·''' [[सुरेन्द्र सिंह नागर]] '''·''' [[दूधगाँवकर गणेशराव नागोराव]] '''·''' [[इन्दर सिंह नामधारी]] '''·''' [[वी. नारायणसामी]] '''·''' [[क्रिस्टप्प निम्मला]] '''·''' [[संजय निरूपम]] '''·''' [[जयनारायण प्रसाद निषाद]] '''·''' [[एस. पक्कीरप्पा]] '''·''' [[कमला देवी पटेल]] '''·''' [[आर. के. सिंह पटेल]] '''·''' [[किसनभाई वेस्टाभाई पटेल]] '''·''' [[जयश्रीबेन पटेल]] '''·''' [[देवजी मानसिंहराम पटेल]] '''·''' [[देवराज सिंह पटेल]] '''·''' [[दिनशा जे. पटेल]] '''·''' [[प्रफुल मनोहरभाई पटेल]] '''·''' [[बाल कुमार पटेल]] '''·''' [[नाथूभाई गौमनभाई पटेल]] '''·''' [[सोमाभाई गैंदालाल कोली पटेल]] '''·''' [[लक्ष्मी पनबाका]] '''·''' [[पी. एल. पूनिया]] '''·''' [[कबीन्द्र पुरकायस्थ]] '''·''' [[वीरभद्र सिंह]] '''·''' [[चौधरी लाल सिंह]] '''·''' [[राधा मोहन सिंह]] '''·''' [[सोनवणे प्रताप नारायणराव]] '''·''' [[अमरनाथ प्रधान]] '''·''' [[नित्यानंद प्रधान]] '''·''' [[डग्गुबति पुरन्देश्वरी]] '''·''' [[जितिन प्रसाद]] '''·''' [[आनन्द प्रकाश परांजपे]]  '''·'''  [[एस. एस. पलानीमनिक्कम]] '''·''' [[राधे मोहन सिंह]] '''·''' [[राजीव रंजन सिंह]] '''·''' [[राजेश नन्दिनी सिंह]] '''·''' [[राजनाथ सिंह]] '''·''' [[राकेश सिंह]] '''·''' [[रवनीत सिंह]]  '''·''' [[रेवती रमण सिंह]] '''·''' [[राजकुमारी रत्ना सिंह]] '''·''' [[रतनजीत प्रताप नारायण सिंह]] '''·''' [[रतन सिंह]] '''·''' [[रघुवंश प्रसाद सिंह]] '''·''' [[यशवीर सिंह]] '''·''' [[मीना सिंह]] '''·''' [[महाबली सिंह]] '''·''' [[मुरारीलाल सिंह]] '''·''' [[भोला सिंह]] '''·''' [[भूपेन्द्र सिंह]] '''·''' [[बृजभूषण शरण सिंह]] '''·''' [[पशुपति नाथ सिंह]] '''·''' [[प्रदीप कुमार सिंह]] '''·''' [[धनंजय सिंह]] '''·''' [[दुष्यंत सिंह]] '''·''' [[जितेन्द्र सिंह]] '''·''' [[जगदानंद सिंह]] '''·''' [[गणेश सिंह]] '''·''' [[कल्याण सिंह]] '''·''' [[एन. धर्म सिंह]] '''·''' [[उमा शंकर सिंह]] '''·''' [[उदय सिंह (लोकसभा सांसद)]] '''·''' [[उदय प्रताप सिंह]] '''·''' [[इज्यराज सिंह]] '''·''' [[अजित सिंह]] '''·''' [[राजईया सिरिसिला]] '''·''' [[शत्रुघ्न सिन्हा]] '''·''' [[यशवंत सिन्हा]] '''·''' [[यशोधरा राजे सिंधिया]] '''·''' [[ज्योतिरादित्य माधराव सिंधिया]] '''·''' [[नवजोत सिंह सिद्धू]] '''·''' [[विजय इन्द्र सिंगला]] '''·''' [[अनूप कुमार साहा]] '''·''' [[चंदुलाल साहू]] '''·''' [[फ्रांसिस्को सारदीना]] '''·''' [[विष्णु देव साय]] '''·''' [[सुबोध कांत सहाय]] '''·''' [[राजन सुशांत]] '''·''' [[जनार्दन स्वामी]] '''·''' [[एन. चेलुवरया स्वामी]] '''·''' [[सुषमा स्वराज]] '''·''' [[पी.टी थॉमस]] '''·''' [[सैलजा कुमारी]] '''·''' [[शरद चन्द्र गोविन्दराव पवार]] '''·''' [[सुप्रिया सुले]] '''·''' [[सुशीला सरोज]] '''·''' [[तूफ़ानी सरोज]] '''·''' [[प्रसन्न कुमार पाटसाणी]] '''·''' [[जयराम पांगी]] '''·''' [[ए. टी. नाना पाटील]] '''·''' [[पद्म सिंह बाजीराव पाटील]] '''·''' [[सत्यनारायण सर्वे]] '''·''' [[एस. सेम्मलई]] '''·''' [[अनिरुद्धन सम्पत]] '''·''' [[कबीर सुमन]] '''·''' [[कुंबाकुडी सुधाकरन]] '''·''' [[तथागत सत्पथी]] '''·''' [[हरिन पाठक]] '''·''' [[प्रतीक प्रकाशबापू पाटील]] '''·''' [[संजय दीना पाटील]] '''·''' [[सी. आर. पाटील]] '''·''' [[अर्जुन चरण सेठी]] '''·''' [[मुंडे गोपीनाथराव पांडुरंग]] '''·''' [[वैजयंत जय पांडा]] '''·''' [[राकेश पांडेय]] '''·''' [[गोरखनाथ पाण्डेय]] '''·''' [[रवीन्द्र कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[विनय कुमार पाण्डेय]] '''·''' [[प्रबोध पाण्डा]]  '''·''' [[सरोज कुमारी पाण्डेय]] '''·''' [[राजाराम पाल]] '''·''' [[जगदम्बिका पाल]] '''·''' [[सचिन पायलट]] '''·''' [[विंसेंट एच. पाला]] '''·''' [[राकेश सचान]] '''·''' [[ई. जी. सुगावनम]] '''·''' [[के. सुगुमार]] '''·''' [[अगाथा के. संगमा]] '''·''' [[हमदुल्ला सईद]] '''·''' [[सी. शिवासामी]] '''·''' [[शिवराम गौडा शिवानागौडा]] '''·'''  [[नरमल्ली शिवप्रसाद]] '''·''' [[जे. के. रितीश शिवकुमार]] '''·''' [[सुशील कुमार सांभाजीराव शिंदे ]] '''·''' [[शरीफ़ुद्दीन शरिक]] '''·''' [[एम. विजया शांति]] '''·''' [[जे. शांता]] '''·''' [[मदल लाल शर्मा]] '''·''' [[जगदीश शर्मा]] '''·''' [[अरविन्द कुमार शर्मा]] '''·''' [[राजू शेट्टी]] '''·''' [[सुरेश कुमार शेटकर]] '''·''' [[गोपाल सिंह शेखावत]] '''·''' [[नीरज शेखर]] '''·''' [[बालकृष्ण खांडेराव शुक्ला]] '''·''' [[ललित मोहन शुक्लवैद्य]] '''·''' [[वीरेन्द्र कुमार]] '''·''' [[तपस पॉल]] '''·''' [[कमलेश पासवान]] '''·''' [[सोहन पोटाई]] '''·''' [[प्रभाकर पोन्नम]] '''·''' [[मिर्जा महबूब बेग]] '''·''' [[सारिका सिंह बघेल]] '''·''' [[कामेश्वर बैठा]] '''·''' [[सुदीप बंदोपाध्याय]] '''·''' [[कल्याण बनर्जी]] '''·''' [[अम्बिका बनर्जी]] '''·''' [[जितेन्द्र सिह बुन्देला]] '''·''' [[शफीकुर्रहमान बर्क]] '''·''' [[खिलाड़ी लाल बैरवा]] '''·''' [[पी. बलराम]] '''·''' [[पी.विश्वनाथन]] '''·''' [[कट्टी रमेश विश्वनाथ]] '''·''' [[अदगुरू हचेगौडा विश्वनाथ]] '''·''' [[गड्डम विवेकानंद]] '''·''' [[ए. के. एस. विजयन]] '''·''' [[मुकुल बालकृष्ण वासनिक]] '''·''' [[सुभाष बापूराव वानखेड़े]] '''·''' [[मनसुखभाई ड़ी. वसावा]] '''·''' [[बलिराम]] '''·''' [[ई. टी. मोहम्मद बशीर]] '''·''' [[रमेश बैस]] '''·''' [[देवीधन बेसरा]] '''·''' [[गंगासान्द्रा सिडप्पा बसवराज]] '''·''' [[सानछुमा खुंगुर बैसीमुथियारी]] '''·''' [[सज्जन सिंह वर्मा]] '''·''' [[बेनी प्रसाद वर्मा]] '''·''' [[ऊषा वर्मा]] '''·''' [[हर्ष वर्धन]]  '''·''' [[विजय बहुगुणा]]  '''·''' [[थांगसो बाइते]] '''·''' [[सुस्मिता बाउरी]] '''·''' [[हरसिमरत कौर बादल]] '''·''' [[प्रताप सिंह बाजवा]] '''·''' [[बापूराव भास्करराव खतगावकर पाटील]] '''·''' [[गजानन धर्मशी बाबर]] '''·''' [[कमलेश बाल्मीकि]] '''·''' [[के. सी. सिंह बाबा]]  '''·''' [[पवन कुमार बंसल]]  '''·''' [[के. एम. बावलिया]] '''·''' [[पुलीन बिहारी बासके]]  '''·''' [[हेमानंद बिसवाल]] '''·''' [[अरुण कुमार वुंडावल्ली]] '''·''' [[पोन्नुसामील वेणुगोपा]] '''·''' [[धनपाल वेणुगोपाल]] '''·''' [[के. सी. वेणुगोपाल]] '''·''' [[शिवराज सिंह लोधी]] '''·''' [[सुखदेव सिंह लिब्रा]] '''·''' [[सुदर्शन भगत]] '''·''' [[ताराचंद भगोरा]] '''·''' [[भजनलाल]] '''·''' [[समीर मगन भुजबल]] '''·''' [[अवतार सिंह भडाना]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|list1style=  &lt;br /&gt;
|group2 =&lt;br /&gt;
|group2style=&lt;br /&gt;
|list2 =&lt;br /&gt;
|group3=&lt;br /&gt;
|group3style=&lt;br /&gt;
|list3=&lt;br /&gt;
|list3style= &lt;br /&gt;
|group4=&lt;br /&gt;
|group4style=&lt;br /&gt;
|list4=&lt;br /&gt;
|list4style=&lt;br /&gt;
|group5=&lt;br /&gt;
|group5style=&lt;br /&gt;
|list5 =&lt;br /&gt;
|list5style=&lt;br /&gt;
|group6=&lt;br /&gt;
|group6style=&lt;br /&gt;
|list6=&lt;br /&gt;
|list6style=&lt;br /&gt;
|group7=&lt;br /&gt;
|group7style=&lt;br /&gt;
|list7=&lt;br /&gt;
|list7style=&lt;br /&gt;
|group8=&lt;br /&gt;
|group8style=&lt;br /&gt;
|list8=&lt;br /&gt;
|list8style=&lt;br /&gt;
|group9=&lt;br /&gt;
|group9style=&lt;br /&gt;
|list9=&lt;br /&gt;
|list9style=&lt;br /&gt;
|group10=&lt;br /&gt;
|group10style=&lt;br /&gt;
|list10 =&lt;br /&gt;
|list10style=&lt;br /&gt;
|group11=&lt;br /&gt;
|group11style=&lt;br /&gt;
|list11=&lt;br /&gt;
|list11style=&lt;br /&gt;
|group12=&lt;br /&gt;
|group12style=&lt;br /&gt;
|list12=&lt;br /&gt;
|list12style=&lt;br /&gt;
|group13=&lt;br /&gt;
|group13style=&lt;br /&gt;
|list13=&lt;br /&gt;
|list13style=&lt;br /&gt;
|group14=&lt;br /&gt;
|group14style=&lt;br /&gt;
|list14=&lt;br /&gt;
|list14style=&lt;br /&gt;
|group15=&lt;br /&gt;
|group15style=&lt;br /&gt;
|list15 =&lt;br /&gt;
|list15style=&lt;br /&gt;
|group16=&lt;br /&gt;
|group16style=&lt;br /&gt;
|list16=&lt;br /&gt;
|list16style=&lt;br /&gt;
|group17=&lt;br /&gt;
|group17style=&lt;br /&gt;
|list17=&lt;br /&gt;
|list17style=&lt;br /&gt;
|group18=&lt;br /&gt;
|group18style=&lt;br /&gt;
|list18=&lt;br /&gt;
|list18style=&lt;br /&gt;
|group19=&lt;br /&gt;
|list19=&lt;br /&gt;
|group20=&lt;br /&gt;
|list20=&lt;br /&gt;
|below=&lt;br /&gt;
|belowstyle=&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;noinclude&amp;gt;[[Category:लोकसभा सांसद के साँचे]]&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>लक्ष्मी</name></author>
	</entry>
</feed>